INCB Başkanı Sevil Atasoy: Sporun Ötesine Taşan Yeni Nesil Uyarıcılar ve Akıllı İlaçlar

Uluslararası Uyuşturucu Kontrol Kurulu (INCB) Başkanı ve Üsküdar Üniversitesi Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sevil Atasoy, sadece spor dünyasını değil akademik ve iş yaşamını da tehdit eden yeni bir eğilime dikkat çekiyor. Sentetik uyarıcılar ve akıllı ilaçlar artık performans artırımı amacıyla da kullanılıyor; bu durum hızla yayılıyor ve endişe verici olduğu belirtiliyor.

Profesör Atasoy, zihin güçlendiriciler olarak pazarlanan nootropik ürünler, sahte steroidler ve yeni psikoaktif maddeler (NPS) nedeniyle profesyonel ve amatör kullanıcılar arasında hızlı bir artış olduğunu vurguladı. Bu maddeler çoğu zaman amfetamin, katinon veya sentetik kannabinoid etkisi yaratıyor ve masum görünen bitkisel gıda takviyeleri gibi ürünler içinde saklanabiliyor.

Güvenilirliğin zayıfladığı bir dönemde doping kavramının da sınırları zorlandığını ifade eden Atasoy, artık bu maddelerin yalnızca klasik steroidlerle sınırlı kalmadığını belirtti. Yeni kimyasalların da testlerden kaçabildiğini ve hem performansı hem de toparlanma süresini hızlandırabildiğini vurguladı. Ayrıca pek çok doğal görünümdeki takviyenin gerçekte psikoaktif maddeler içerdiğini ve standart doping testleriyle tespitinin zorlaştığını aktardı.

Sporun temizliği mesajını taşıyan bir başka yön ise bu maddelerin artık sahayı aştığı ve sınıf ile ofislere girdiği gerçeğidir. Atasoy, öğrenciler ve profesyonellerin daha uzun odaklanma ve verimlilik amacıyla bu uyarıcılara yöneldiğini, özellikle DEHB ilaçları olarak bilinen amfetamin, deksamfetamin ve metilfenidat gibi ilaçların kötüye kullanımıyla karşılaşıldığını belirtti; reçetelerin kolaylaşmasının bu durumu tetiklediğini de sözlerine ekledi. Uzmanlar, bu ilaçların sentetik uyarıcılarla birlikte kullanıldığında zehirlenme riskini artırabileceğini ve tedavi edici etkilerini azaltabileceğini ifade etti.

Dijital pazarda gizli ticaret başlığı altında INCB’nin GRIDS Programı’nca yürütülen incelemeler, yüzlerce çevrimiçi platformda “testosteron” adı altında satılan sentetik steroid ve opioid ürünlerinin bulunduğunu gösterdi. Atasoy, 2025 yılının ilk beş ayında yalnızca İngilizce sitelerde 693 şüpheli ilan tespit edildiğini, bu maddelerin çoğunun doğal takviye diye sunulduğunu ve bazen tramadol ya da tapentadol gibi opioidlerle karıştırılarak ölümcül sonuçlar doğurabildiğini vurguladı.

Uluslararası iş birliği çağrısı ise bu konunun küresel boyuta ulaştığını gösterdi. INCB, son iki yılda 10 ülkeden gelen bilgiler ışığında yasa dışı üretilmiş performans artırıcı ürünler için küresel bir uyarı yayımladı. Kurul, hükümetleri IONICS platformu üzerinden el koyma bilgilerini paylaşmaya ve Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA) gibi kurumlarla iş birliğini artırmaya çağırdı.

“Zeki görünmek” uğruna… Geçmişte yalnızca yeraltı laboratuvarlarında üretilen maddelerin bugün başarı ve verimlilik vaadiyle meşrulaştırılmaya çalışıldığına dikkat çeken Atasoy, kısa vadeli dikkat veya performans artışının uzun vadede bağımlılık, kalp-damar hastalıkları ve hatta ölüm risklerini artırabileceğini belirtti. Sonuç olarak, akıllı ilaçlar toplumun her alanına yayılırken asıl sorunun, gerçekten daha zeki ve güçlü mü olduğumuz yoksa daha bağımlı mı olduğumuz olduğu yönünde.