Türkiye Atık İstatistikleri 2024: Üretim, Bölgesel Dağılım ve Bertaraf/Geri Kazanım Verileri

Türkiye İstatistik Kurumu’nun kapsamlı atık istatistikleri; tüm belediyelerden, imalat sanayi işyerlerinden (50 ve üzeri çalışanı olanlar), 100 MW ve üzeri kurulu güce sahip termik santrallerden, altyapısı tamamlanmış organize sanayi bölge müdürlüklerinden, maden ve petrol işlerinde üretim beyanında bulunan maden işletmelerinden, lisanslı veya geçici faaliyet belgeli atık bertaraf ve geri kazanım tesislerinden, belediyeler ya da belediyeler adına işletilen düzenli depolama, yakma ve kompost tesislerinden derlenir.

Oluşan atık miktarı 120 milyon ton olarak hesaplanmıştır. 2024 yılında imalat sanayi işyerleri, maden işletmeleri, termik santraller, OSB’ler ve hanehalklarında toplam atık miktarı 120 milyon ton; bunlar arasından 42,2 milyon ton tehlikeli olarak sınıflandırılmıştır.

İmalat sanayi için özet veriler 2024 itibarıyla toplam atık 24,4 milyon ton olup bunun %70,1’i lisanslı atık işleme tesislerine sevk edilmiştir. Geri kazanım veya dolgu malzemesi olarak kullanıma alınan pay %12,1, düzenli depolama için gönderilen pay %10,8, ko-insinerasyon veya yakma tesislerine yönlendirilen pay %2,6 ve belediye/OSB yönetimleri tarafından toplanan pay %2,4 olarak kaydedilmiştir. İmalat sanayi alt sektörlerinin atık istatistikleri de bu çerçevede ele alınmıştır.

Maden işletmeleri için toplam atık 40,5 milyon ton olarak gerçekleşmiştir; dekapaj malzemesi/pasa hariç olanlar bu miktarın çoğunluğunu oluşturmaktadır. Pasa dahil toplam atık miktarının %99,99’unu mineral atıklar oluştururken, atığın %85,1’i pasa sahalarında ve düzenli depolama tesislerinde bertaraf edilmiştir. Geri doldurma amacıyla %12,5’i ocak içine geri doldurulmuş; diğer yöntemlerle geri kazanım veya bertaraf ise %2,4 oranında gerçekleşmiştir.

Termik santraller için toplam atık miktarı 26,5 milyon ton olup tehlikeli atıklar 10,4 bin ton düzeyindedir. Kül ve cüruf atıkları, toplam tehlikesiz atıkların %84,6’sını oluştururken diğer atıklar %15,4 olarak kaydedilmiştir. Bertaraf için en büyük pay kül dağı, kül barajı veya düzenli depolama tesislerine aittir (%86,9). Bu kategoride ayrıca lisanslı tesislere gönderim ve diğer bertaraf süreçleri de dikkate alınmıştır.

OSB müdürlükleri altyapı ve atık su arıtımı gibi hizmetlerin sonuçlarına bağlı olarak 397 bin ton atık oluşmuştur; bunların %95,5’i atık işleme tesislerine yönlendirilirken %4,5’i diğer yöntemlerle bertaraf edilmiştir.

Belediyeler tarafından toplanan atık miktarı 32,3 milyon ton olup 1.392 belediyede atık hizmeti verilmiştir. Bu belediyelerde toplanan atıkların %88,9’u atık işleme tesislerine yönlendirilirken %10,9’u belediye çöplüklerinde, %0,3’ü ise diğer bertaraf yöntemlerine gitmiştir. Belediyelerdeki kişi başı günlük ortalama atık miktarı 1,09 kg olarak belirlenmiştir. Ayrıca belediyelere ait atıksu arıtma tesislerinde 353 bin ton kuru madde bazında çamur oluşumu gözlemlenmiştir.

Atık işleme tesislerinde 195 milyon ton atık işlendi. İşlenen atıkların 139 milyonu bertaraf, 56 milyonu ise geri kazanım olarak ayrıştırılmıştır. Düzenli depolama tesislerinde 138 milyon ton, yakma tesislerinde 448 bin ton atık bertaraf edilmiştir. Beraber yakma (ko-insinerasyon) tesislerinde yaklaşık 4,7 milyon ton atık enerji geri kazanımı için yakılmıştır. Kompost tesislerinde 124 bin ton atık geri kazanıma dahil olurken, diğer geri kazanım tesislerinde toplam 51,5 milyon ton metal, plastik, kağıt ve mineral atık geri kazanılmıştır.

Göstergeler ve sonraki döneme ilişkin vurgu Atık bertarafı ve geri kazanımı ile ilgili tüm göstergeler 2022 ve 2024 karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Kaynak olarak BYZHA Beyaz Haber Ajansı ve ilgili resmi veriler referans alınmıştır.