İstanbul, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, hepatit türleri, bulaş yolları, belirtiler, risk grupları, tedavi ve korunma yöntemlerine dair önemli noktaları paylaştı.
Viral hepatitlerin ana hatları—karaciğer iltihabı olarak tanımlanan bu hastalık, virüsler dışında bazı ilaçlar veya alkol kullanımı gibi nedenlerle de ortaya çıkabilir. Hepatit virüsleri A, B, C, D ve E olarak sınıflandırılır. Bulaşma iki ana yolla gerçekleşir. Birincisi dışkı–ağız yolu: Hepatit A ve E virüsleri, kontamine su ve gıda aracılığıyla veya virüsle kirlenen yüzeylere dokunan ellere ağız temasıyla yayıla bilir. İkinci yol ise kan ve vücut sıvılarıyla gerçekleşir: Hepatit B, C ve D, korunmasız cinsel temas, ortak enjeksiyon ekipmanları, jilet ya da diş fırçası paylaşımı, tıbbi işlemler sırasında temas ya da anneden bebeğe geçişle bulaşabilir.
Hepatit B, C ve D virüsleri kronikleşebilir. Klinik tablonun hastadan hastaya değiştiğini, fakat çoğunlukla benzer belirtilere yol açtığını bildiren Mamçu, Kuluçka süreleri virüse göre farklılık gösterir: Hepatit A’da 15–45 gün, Hepatit B ve C’de 30–180 gün arasındadır. Çoğu hasta, özellikle çocuklar, belirtileri göstermeden iyileşebilir. Belirtiler ortaya çıktığında halsizlik, iştahsızlık, mide bulantısı, üst karın ağrısı, cilt ve gözlerde sararma, idrarda koyulaşma ve kısa süreli ateş gözlenebilir. Genelde hastalık 4–6 hafta sürer. Hastalık seyrine göre kronikleşme oranları değişir: Hepatit B’de yaklaşık %5–10, Hepatit C’de ise %80’e kadar çıkabilir.
Bulaş riski kimlerde daha yüksek? Hijyenin yetersiz olduğu ortamlarda Hepatit A ve E’nin yayılma riski artar; el yıkama alışkanlığı zayıfsa bulaşma daha da kolaylaşır ve toplu yaşam alanlarında salgınlar görülebilir. Hepatit B ve C için riskli gruplar arasında sağlık çalışanları, virüs taşıyıcılarının yakınları, kan transfüzyonu yapılan kişiler, damar içi madde kullananlar ve hemodiyaliz hastaları sayılır.
Tedavi ve izlem Hastalığın şüphesiyle yapılan kan testleri tanıyı netleştirir ve erken tanı, hastalığın ilerlemesini durdurmakla birlikte bulaşmayı da önler. Hepatit B ve C tedavisinde, viral çoğalmayı baskılayan ilaçlar kullanılır; tedavi süreci uzun olabilir ve hastaya özel planlama gerektirir. Önemli olan, doğru zamanda tedaviye başlamak ve düzenli takip yapmaktır.
Aşıların rolü Hepatit A ve B için aşılar yüksek oranda koruma sağlar; risk altındaki kişiler mutlaka aşılanmalıdır. Türkiye’deki aşı takvimine göre Hepatit B ilk olarak doğumda, Hepatit A ise 18 aylıkken uygulanır; iki aşı da ücretsizdir ve Hepatit B için ömür boyu koruma beklenir. Ne yazık ki Hepatit C, D ve E için henüz aşı bulunmamaktadır.
Hepatitli bireylerin dikkat etmesi gerekenler Bulaştırıcılık riskini azaltmak için kan bağışı yapılmamalı, korunmasız cinsel ilişkiden kaçınılmalı ve hastalar düzenli olarak doktor kontrolünde olmalıdır. Karaciğer fonksiyonlarını izlemek için 6–12 ayda bir kontrol önerilir. Ayrıca alkol tüketilmemeli ve ilaç kullanımı doktor yönlendirmesiyle yapılmalıdır.
Leave a Reply