Yapay Zeka ile Dertleşmenin Psikolojik İhtiyacı Karşılama Potansiyeli: Destek mi, Zamanla Giderek Bağımlılık mı?

Birçok kişi artık sadece bilgi edinmek için değil, kaygılarını paylaşmak ve yaşadığı deneyimleri değerlendirmek için yapay zekâ destekli sohbet uygulamalarına yöneliyor. Bu taleple birlikte, “Yapay zekâ ile dertleşmek psikolojik ihtiyaçlarımızı karşılar mı?” sorusu gündeme geliyor. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi’nden Uzm. Kln. Psikolog Nadide Demiral, yapay zekânın ruh sağlığına dair destekleyici bir araç olabileceğini, fakat profesyonel yardımın ve insan ilişkilerinin yerine geçemeyeceğini ifade ediyor.

Duyguları Yazıya Dökmek ve Psikolojik Farkındalık konusunda Demiral, yapay zekânın bazı psikolojik ihtiyaçların karşılanmasına yardımcı olabileceğini belirtiyor. Erişilebilir olması sayesinde, kişiler düşüncelerini yargılanma kaygısı yaşamadan ifade edebiliyorlar. Duyguları yazıya dökmek, olayları farklı açılardan görmek ve kendi düşüncelerini daha sistemli bir biçimde ele almak için etkili bir yol sunabilir; bu da psikolojik farkındalığı destekleyebilen bir süreç.

Araştırmalar Ne Söylüyor? 2024 ve 2025 yıllarında yayımlanan çalışmalar, yapay zekâ destekli sohbet uygulamalarını kullananlarda yalnızlık hissinin azalması, duygu düzeninde geçici iyileşme ve kısa süreli stres düşüşleri gibi bulgular gösterdi. Ancak mevcut bulgular, bu etkilerin kalıcı bir psikolojik iyilik hâli oluşturduğunu kanıtlamıyor. Demiral’a göre yapay zekânın ruh sağlığı alanındaki potansiyeli, yalnızca destek sunmasıyla sınırlı kalmamalı; büyük dil modellerinin korku, kaygı, öfke ve üzüntü ile ilişkili düşünce ve davranış örüntülerini modelleyebilmesi, insan psikolojisinin bazı süreçlerini daha kontrollü biçimde incelemek için yeni olanaklar sunabilir. Ancak unutulmamalıdır ki, bir duyguyu “modellemek” gerçek duyguyu yaşamak anlamına gelmez; kaygı ve üzüntü, geçmiş yaşantılar, ilişkiler ve olaylara yüklenen anlamlarla şekillenir.

Yapay Zekâ: Psikoterapinin Yerini Tutabilir mi? Demiral, yapay zekânın bir terapistin yerini almayacağını vurguluyor. Psikoterapinin yalnızca bilgi ve tavsiye vermekten ibaret olmadığını hatırlatan uzman, terapötik ilişkinin temel unsurlarını güven, empati, anlaşılma ve koşulsuz kabul olarak sıralıyor. Yapay zekâ, empati kuruyor gibi görünen yanıtlar üretebilse de gerçek duygular yaşamıyor ve beden dili ile ses tonunu bir terapistin taşıdığı şekilde değerlendiremiyor. Bu nedenle, bilimsel bakış açısına göre yapay zekâyı ruh sağlığı alanında “profesyonel desteğin yerini almak yerine” gerektiğinde bu desteği tamamlayan bir araç olarak konumlandırmak en makul yaklaşımdır.”