Bursa’nın Tarihi İpek Fabrikası Katılımcı Bir Kültür Merkezine Dönüşüyor

Bursa’nın köklü ipekçilik geçmişini geleceğin kültür ve sanat yaşamıyla buluşturmayı hedefleyen Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi hayata geçirildi. Osmangazi Belediyesi’nin girişimiyle yürütülen proje kapsamında, Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Romangal’ın geleceğinin ortak akılla şekilleneceğini belirterek tarihi yapının kentin kültürel yaşamına yeni bir değer katacağını ifade etti.

Tanıtım Toplantısı Tarihi Fabrikada Yapıldı

Osmangazi Belediyesi ile Ankara Aks Derneği ortaklığında yürütülen projenin tanıtım toplantısı, Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nda düzenlendi. Programa Başkan Erkan Aydın’ın yanı sıra İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, başkan yardımcıları, belediye meclis üyeleri, proje temsilcileri ve basın mensupları katıldı. Toplantıda, tarihi yapının korunarak yeniden kent yaşamına kazandırılmasına yönelik hedefler paylaşıldı.

Fabrikanın Dönüşüm Hikâyesi

Bursa’nın üretim tarihine ve emek kültürüne tanıklık eden Romangal İpek Fabrikası, 1992’de faaliyetini durdurdu. Yapı, 2024 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırıldı. İKSV’nin Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında ele alınan proje, fabrikanın özgün kimliğini koruyarak işlevlendirmeyi amaçlıyor. Planlara göre yapı; sanat ve zanaat atölyeleri, sergiler, konserler, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmalarına ev sahipliği yapacak çok yönlü bir merkeze dönüşecek.

Başkan Aydın: “Kültürel Etkinlikler İçin Biçilmiş Kaftan”

Açılış konuşmasını yapan Başkan Erkan Aydın, fabrikanın Bursa’nın sanayi ve emek tarihindeki yerine dikkat çekti. Bursalıların “Kolsuz Faik Fabrikası” olarak andığı tesisin 1862’den 1992’ye kadar üretimde kaldığını, bu süreçte kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşmaya, kreş talebiyle yapılan grevden iş yeri hekimliğinde ilk sağlık hizmetlerinin verilmesine kadar birçok gelişmeye sahne olduğunu hatırlattı.

Başkan Aydın, fabrikada karşılaştıkları çalışan ve emekli kadınlara değinerek şunları söyledi:

“Göreve geldikten 7 ay sonra burayı kamulaştırdık. Yaklaşık 10 dönümlük bir alan Osmangazi Belediyemizin mülküne geçti. İçinde 7-8 fabrikanın çeşitli üretim birimleri bulunan, coğrafi olarak dezavantajlı görünmesine rağmen devamlı büyüyerek yıllarca üretim yapmış, Çin’den başlayıp İpek Yolu’nun son durağı olan Bursa’da ipekçiliğe çok büyük katkılar sağlamış bir fabrika. Proje kapsamında sürdürülebilirlik çok önemli. Bursa’da tek bir devdah var, hâlâ geleneksel yöntemle günde 10-12 kilometre koşarak iplik dokuyor. Şu an yaşayan miras listesinde ve belki yakında devlet sanatçısı unvanını alacak. İnşallah burayı bitirdiğimizde onu da burada istihdam ederek geleneksel üretimin nasıl yapıldığını yerli ve yabancı turistlerimize, misafirlerimize yaşatmak istiyoruz. Her türlü kültürel etkinlik, sempozyum, konser ve gastronomi buluşması için burası biçilmiş bir kaftan. Bursa’nın en önemli endüstriyel miras listesinde yer alan bir mekân. Çalışma arkadaşlarımızın Milano Politeknik Üniversitesi ile birlikte yaptıkları master projesi de 100 üzerinden 100 aldı. Bu çalışma bize rehber oldu; neyi nerede planlayacağımızı belirledik ve 1 yıllık emeğin sonucu hazır. Bursa’da çok değerli bir kültür, sanat ve yaşam merkezini hayata geçirme imkânı bulacağız.”

Başkan Aydın, projenin yalnızca Avrupa Birliği desteğiyle sınırlı kalmayıp, İKSV’nin Bursa ayağı olarak mekânda canlılığın uzun vadede sürmesinin önemini de vurguladı. Anıtlar Kurulu ve yasal süreçlerin tamamlanmasının ardından dönem sonuna kadar merkezin hayata geçirilmesini hedeflediklerini belirtti.

“Projenin Parçası Olmaktan Mutluluk Duyuyoruz”

Projenin kültürel mirasın korunmasındaki ve yerel iş birliklerinin güçlendirilmesindeki önemine değinen Özlem Ece, Başkan Aydın ve proje paydaşlarına teşekkür etti. Ece, “Kültür politikalarının yalnızca kurumlar tarafından değil, kentte yaşayan, üreten ve kültürel hayatın parçası olan insanlarla birlikte geliştirilmesini savunuyoruz” dedi. Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi’nin bu anlayışı somut biçimde hayata geçirme potansiyeli taşıdığını belirten Ece, şunları ekledi:

“Burada yalnızca fabrikanın restorasyon sürecine tanıklık etmiyoruz; bir mekânın geçmişiyle nasıl bağ kurabileceğine, o mekânın hafızasını taşıyan insanların dönüşüme nasıl dahil olabileceğine ve geleceğe ilişkin kararların nasıl ortaklaşa alınabileceğine odaklanıyoruz. Üretim geçmişine tanıklık eden işçilerin ve ustaların deneyimlerinin belgelenmesi ile ipek zanaatinin genç kuşaklara aktarılması projenin en güçlü yanlarından biri.”

Konuşmaların ardından Osmangazi Belediyesi Romangal Projesi Koordinatörü Y. Mimar Ece Elçi ile Ankara Aks Derneği Kurucu Ortağı ve Sanat Tarihçisi Cemre Gökpınar, projenin kapsamı, hedefleri ve yol haritası hakkında katılımcıları bilgilendirdi.

Kültür ve Sanatta Uluslararası İş Birliği

İKSV tarafından 2023’te hayata geçirilen Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı, 2026-2029 yıllarını kapsayan ikinci döneminde uluslararası ortaklıklarla sürdürülüyor. Avrupa Birliği destekli programda Culture Action Europe (CAE) ortak, Marmara Belediyeler Birliği (MBB) ise iştirakçi olarak yer alıyor. İlk döneminde 1,3 milyon avroluk hibe desteğiyle 13 projenin hayata geçirilmesine katkı sağlayan program, yerel yönetimler ile sivil toplum kuruluşları arasında kalıcı iş birliklerini geliştirmeyi hedefliyor.

Romangal’ın Geleceği Ortak Akılla Şekillenecek

Katılımcı yönetim anlayışının benimsendiği projede, tarihi fabrikanın geleceği eski çalışanlar, mahalle sakinleri, zanaat ustaları, sanatçılar, gençler ve sivil toplum temsilcilerinin katkılarıyla belirlenecek. Çalıştaylar, saha araştırmaları ve ortak tasarım etkinlikleriyle merkezin kullanım alanları şekillendirilecek; sözlü tarih çalışmalarıyla fabrikanın üretim geçmişi kayıt altına alınacak. Oluşturulacak dijital hafıza arşivi ve belgeseller bu birikimi gelecek kuşaklara aktaracak. Farklı kurum ve kullanıcıların temsil edileceği Romangal Yönetişim Komisyonu’nun kurulmasıyla merkezin katılımcı ve sürdürülebilir bir anlayışla yönetilmesi hedefleniyor.

Projenin ilk katılımcı buluşması 12-13 Aralık 2026 tarihlerinde Bursa’da gerçekleştirilecek. Kültür-sanat temsilcileri, sivil toplum kuruluşları ve yerel paydaşların bir araya geleceği program, Romangal’ın gelecekteki kullanım alanlarına ve kültürel faaliyetlerine ilişkin önerileri değerlendirecek.