Affetmenin Nörobiyolojisi: Tarhan’dan Affetmenin Bedeni ve Zihni Özgürleştirdiği Yaklaşımlar

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan affetme ile affetme psikolojisini derinlemesine ele aldı. Olgunlaşmamış kişilerde öç alma davranışının baskın olduğunu belirterek, “Bana zarar verildiyse aynı şekilde karşılık verme” yönünde bir tepkinin olduğuna işaret ediyor ve buna karşılık affetmenin analiz ve sorumluluk payını kavrayarak süreci kabullenme gerektirdiğini vurguluyor.

Affetmenin yalnızca duygusal bir hareket olmadığını; bağışıklık sistemiyle ilişkili nörobiyolojik etkileri olduğuna dikkat çeken Tarhan, kin, öfke ve kıskançlık gibi duyguların beyin kimyasallarını tetiklediğini, bunun da stres tepkisini artırarak bağırsaklar ve mide üzerinde olumsuz etkilere yol açabildiğini söylüyor. Bu nedenle affetme, ruh sağlığının korunması açısından temel bir rol üstlenebilir.

Tarhan, affedememe halinin bazı kişilik yapılarına karşı dirençli olduğunu belirtiyor ve narsistik ile paranoyak eğilimli bireylerin bu konuda en zayıf bağışık gruplar arasında yer aldığını ifade ediyor. Affetmenin zayıflıkla eş değer görüldüğü bu durumlarda bile kronik stresin artacağı ve uzun vadede yaşam kalitesinin düşebileceği vurgulanıyor. Paranoyak eğilimli kişilerde affedememe, eleştirilere karşı sürekli hesapçı bir bakış açısına yol açıyor ve güven duygusunu erozyona uğratıyor.

İhanet, aldatma ya da adaletsizlik durumlarında, her zaman affetmenin mümkün olmadığını söyleyen Tarhan, ancak ‘radikal kabullenme’ ile zihinsel yükün hafifletilebileceğini ifade ediyor. Kişi, karşı tarafın özür dilememesi durumunda bile, “Haksızlığa uğradım; affedemiyorum ama kabulleniyorum” diyerek duygusal bir kapanış yaratabilir ve hayatına devam edebilir. Bu yaklaşım, affetmeden unutmayı başarmak için etkili bir yol olarak öne çıkıyor.

Çocukluk travmaları da bireyin yaşamı üzerinde kalıcı izler bırakabiliyor. Örneğin haksızlığa maruz kalan bir çocuk, ilerleyen yıllarda bu duyarlılığı güçlendirebilir; travma, bazı durumlarda kişilik olgunlaşmasını tetikleyebilir. Ancak affetmenin yolu yalnızca geçmişi unutmak değildir; affetme süreci kişinin ruhsal ve bedensel özgürlüğünü destekler.

Affetmenin özgürleştirici etkisi üzerinde duran Tarhan, affetmenin ruhsal ve bedensel düzeyde bağımsız bir özgürleşme sağladığını söylüyor. Affetmeye yönelen kişi, geçmişin zincirlerinden kurtulur ve bu da sağlığına yapılan önemli bir yatırımdır. Aksi halde affedememenin zihinsel yükü, yaşamı yeniden ve yeniden etkilemektedir.

Antidepresan etkisi ve sosyal bağlar üzerinde durulduğunda, affetmenin beyindeki duygu düzenleyici süreçleri güçlendirdiği ve kaygı ile depresyonu azalttığı görülüyor. Affetmenin, güvenli sosyal bağların yeniden kurulmasına yardımcı olduğu da vurgulanıyor. Çözülmemiş yas ve travmanın, affedemeyen kişilerde sıkça görülen belirtiler arasında olduğu belirtiliyor.

Affetme sadece karşı tarafı bağışlamak değildir; aynı zamanda kendimizi affetme ve radikal kabullenme süreçlerini içerir. Kişinin kendi payını görmesi ve olayları analiz edip travmayı fırsata dönüştürebilmesi, affetmenin temel taşları olarak öne çıkıyor. Bu yaklaşım, ilişkilerde uzlaşı ve yeniden yapılanmayı kolaylaştırırken, duygusal regülasyonu da destekliyor.

Empati ve nörobiyoloji arasındaki ince denge üzerinde dururken, samimiyetin nörobiyolojik etkilerine değiniliyor. Ayna nöronlar duygusal okuryazarlığı yönetir ve empati yüksek kişiler başkalarını daha iyi hissederler; ancak aşırı empati benlik saygısını zayıflatabilir. Dengeli bir empati, sağlıklı bağlar kurmanın anahtarıdır.

Öz şefkatin rolü da vurgulanıyor. Öz şefkat, hataların kabulü ve ortak insanlık duygusuyla ilişkilendirilir. Hatalardan ders çıkarmak ve travmayı pozitif bir dönüştürücü olarak görmek, affedememe durumunu aşmada önemli bir stratejidir.

Kişinin zihninde olayları sürekli yaşaması, kortizol salgısını artırarak bedensel tepkileri tetikleyebilir. Bu süreç, kalp-damar sistemi üzerinde stresli bir yanıt doğurabilir ve bazı durumlarda ani sonuçlar doğurabilir. Cinsiyetler arasındaki biyolojik farklar da affedicilikte önemli rol oynar; kadınlarda oksitosin, erkeklerde vazopressin düzeylerindeki farklar affetme davranışlarını etkileyebilir.

Affedicilik, intikam ve kaçınma arasında bir dengeyi gerektirir. Uzaklaşma bir kaçınma davranışıdır; sürekli düşünme ise izolasyona yol açabilir. Ancak affetme, bu üç durum arasında dengeli bir yaklaşımı temsil eder ve toplumsal ilişkilerin sağlığını korur. Lider affedici olduğunda toplumun da affedici olması daha olasıdır; aksi halde kinci bir toplum yapısı ağır sonuçlar doğurabilir.

Sonuç olarak, afedici yaklaşım yalnızca manevi bir tutum değildir; özellikle aile ve toplum düzeyinde öğrenilen bir erdem olarak karşımıza çıkar. Aile içinde affedicilik rol modelliyse, çocuklar da bu değeri benimser ve toplumsal düzeyde bu davranış yayılır. Bu nedenle affedicilik, toplumsal değerlerin şekillenmesinde belirleyici bir aktördür. Kaynaklar: BYZHA – Beyaz Haber Ajansı.