Ailede Kanser Öyküsü: Kalıtsal mı Ailesel mi, Risk Nasıl Değerlendirilir?

Ailede kanser öyküsünün olması, kişinin mutlaka kanser olacağı anlamına gelmez. Pek çok durumda, bu öykü çevresel faktörler, yaşam tarzı ve ortak çevre koşullarıyla açıklanabilir. Kalıtsal kanserler ise tüm kanser vakalarının yalnızca yaklaşık %5-10’unu oluşturur ve genetik değişikliklerin ebeveynlerden aktarıldığı durumlarda ortaya çıkar. Ailesel kanserlerde ise birden çok kişide kanser görülmesi, genetik yatkınlığın yanı sıra ortak yaşam tarzı ve çevresel maruziyetlerin de etkili olabileceğini gösterir.

Uzmanlar, ailede tekrarlayan kanserlerin çoğunun kalıtsal olmadığını vurgular. Ailesel bir tablo, genetik yatkınlığın varlığını ima edebilir fakat kesin kalıtsal bir değişiklik olduğuna dair kanıt değildir. Dr. Erkan Sarıyıldız, hem yaşam tarzı hem de çevresel faktörlerin bu tabloda kritik rol oynadığını belirtiyor ve risk yönetimi için 4 temel adımı öneriyor.

KANSERLE İLGİLİ EN BÜYÜK YANILGI Genetik olduğuna dair yaygın inanış, çoğu vakada yanlıştır. Tüm kanser vakalarının yalnızca yüzde 5-10’unda genetik değişimler söz konusudur. Geri kalanlarda ise hasarın çoğu yaşanmış çevresel etkiler ve yaşam tarzıyla bağlantılıdır. Ailede kanser olan kişiler, korkuyla “bende de olacak mı?” diye sormak yerine, hangi tarama programlarının kendileri için uygun olduğunu ve ne zaman başlaması gerektiğini sorgulamalıdırlar.

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Erkan Sarıyıldız, aile içinde kanser öyküsünün bulunduğu kişiler için dört ana adımı şöyle özetliyor:

• Aile ağacını çıkarıp, anne-baba tarafında üç kuşak boyunca hangi kanser türlerinin görüldüğünü, tanı yaşlarını ve yaşayan/vefat eden akrabaları not etmek; bu bilgiyi doktorla paylaşmak ve uygun taramaları belirlemek.
• Kırmızı alarm olarak tanımlanan durumlar varsa genetik danışmanlık almak.
• Sigara, alkol ve kilo kontrolüyle sağlıklı yaşam tarzını benimsemek; düzenli egzersizi sürdürmek.
• Aile öyküsünden bağımsız olarak HPV ve Hepatit B aşılarını düşünmek ve gerektiğinde tarama önlemlerini değerlendirmek.

Sonuç olarak aile öyküsü, bir tehdit değil, kişiye özel bir yol haritası sunabilir. Aile öyküsündeki bilgiler doğru şekilde değerlendirildiğinde erken tarama ve uygun önlemler ile kanserin erken yakalanması mümkün olabilir. Aile öyküsünü korkuya değil, sağlıklı yaşam ve düzenli tarama planına dönüştürmek büyük fark yaratır.

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)