Alzheimer Tanısında Yeni Dönem: Kan Testleri ve Tedavide Güncel Yaklaşımlar

Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavi süreçlerinde dikkat çekici gelişmeler yaşanıyor. Beyindeki hastalık biyolojisini doğrudan yansıtan kan testleri, tanı koyma aşamasını güçlendirirken, erken evredeki hastalara yönelik geliştirilen yeni nesil tedaviler, hastalığın ilerleme hızını yavaşlatmayı hedefliyor. Ancak uzmanlar, unutkanlığın her zaman Alzheimer belirtisi olmadığını ve bu yeni tedavi yöntemlerinin her hasta için uygun seçenekler oluşturmadığını belirtiyor.

21 Eylül Dünya Alzheimer Günü dolayısıyla hastalığın nedenleri, belirtileri ve tanı süreçleri hakkında bilgi veren Memorial Şişli Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Prof. Dr. Özlem Güngör Tunçer, sürece dair önemli açıklamalarda bulundu.

Unutkanlık Ne Zaman Risk Oluşturur?

Günlük yaşamı kısıtlayacak ölçüde hafıza, dil, dikkat ve karar verme gibi bilişsel işlevlerin bozulması olarak tanımlanan demansın en yaygın nedeni Alzheimer hastalığıdır. İleri yaşlarda zaman zaman isim unutmak veya eşyaların yerini hatırlayamamak tek başına demans olarak değerlendirilmez.

Uzmanlar; aynı soruyu sürekli tekrarlama, yakın zamana ait olayları unutma, tanıdık yerlerde kaybolma, para veya ilaç yönetiminde sıkıntı yaşama, kelime bulma güçlüğü ile kişilik ve davranış değişikliklerini klinik açıdan dikkat edilmesi gereken bulgular olarak sıralıyor. Ani başlayan bilinç bulanıklığı durumlarında ise inme, metabolik sorunlar, enfeksiyon veya ilaç yan etkileri gibi acil durumların göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanıyor.

Tanı Sürecinde Biyobelirteçlerin Rolü

Demans tanısı; hasta öyküsü, yakınlarından alınan veriler, nörolojik muayene ve bilişsel testlerle şekilleniyor. Ayrıca beyin MR görüntülemesi ve kan tahlilleri de tanı sürecinde kritik rol oynuyor. Son dönemde kan biyobelirteçleri, özellikle p-tau217 gibi fosforile tau proteinlerinin ölçümü, beyindeki patolojinin belirlenmesinde önemli bir ilerleme kaydetti. Ancak bu testlerin genel bir tarama yöntemi olmadığını belirten Prof. Dr. Tunçer, sonuçların uzman hekim tarafından hastanın şikâyetleriyle birleştirilerek değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor. Bazı durumlarda PET veya beyin-omurilik sıvısı incelemeleri gibi ek tetkiklere ihtiyaç duyulabiliyor.

Yeni Tedaviler: Anti-Amiloid Yaklaşımlar

Geleneksel ilaçlar bilişsel belirtileri desteklerken, biyolojik süreci hedefleyen yeni tedaviler erken evredeki hastalar için gündeme geliyor. Anti-amiloid tedaviler, beyinde biriken proteinleri hedef alarak hastalığın seyrini mütevazı fakat ölçülebilir oranda yavaşlatmayı amaçlıyor.

Bu tedaviler belleği geri getirmese de, uygun hastalarda ve doğru evrede kullanıldığında tedavi seçeneği sunuyor. Tedavi öncesinde beyin MR görüntülemesi ve kan sulandırıcı ilaç kullanımı gibi faktörler titizlikle inceleniyor. Tedavi süresince görülebilen ARIA adı verilen beyin ödemi veya küçük kanama riskleri nedeniyle hastalar düzenli MR takibiyle izleniyor.

Beyin Sağlığını Korumak İçin Damar Sağlığı Şart

Demans riskini tamamen ortadan kaldıran bir yöntem bulunmasa da; hipertansiyon, diyabet, kolesterol, sigara kullanımı, obezite ve hareketsizlik gibi değiştirilebilir risk faktörlerini yönetmek büyük önem taşıyor.

2024 Lancet Demans Komisyonu, dünya genelindeki vakaların yaklaşık yüzde 45’inin müdahale edilebilir 14 risk faktörüyle ilişkili olabileceğini ortaya koydu. Bu veriler ışığında uzmanlar; sadece vitamin takviyelerine odaklanmak yerine, damar sağlığını korumaya, düzenli fiziksel aktiviteye ve sosyal yaşama ağırlık vermenin daha etkin bir korunma yöntemi olduğunu belirtiyor. Erken tanı, yalnızca hastalığa isim koymak değil, kişinin yarar görebileceği tedavilere güvenli bir şekilde ulaşmasını sağlamak adına hayati bir adım olarak görülüyor.