Antibiyotik Kullanımında Doğruluk ve Direnç: Uzman Görüşüyle Halk Sağlığına Yansıyan Gerçekler

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Dilek Leyla Mamçu, antibiyotiklerin bilinçli ve doğru kullanımının önemine vurgu yapıyor. Direncin artmasıyla tedavi edilebilir hastalıkların bile daha ağır sonuçlara yol açabileceğini belirtiyor.

Antibiyotik direnci, bazı tedavilerin etkisiz hale gelmesine neden olurken, araştırmalar özellikle küresel ölçekte bir tehdit oluşturmaktadır. ESCMID Global 2025 konferansında sunulan veriler, Güneydoğu Asya ve Afrika’da kullanım oranlarının hızla arttığını gösteriyor; bunun sonucunda dirençli enfeksiyonlar çocuklarda daha ağır seyredebiliyor.

Doktor Mamçu, enfeksiyon varlığını net olarak sorgulamadan antibiyotik kullanmanın sonuçlarına dikkat çekiyor. Doğru antibiyotik kullanımı, bireysel ihtiyaçlara uygun ilacı, doğru dozda ve gerekli süre boyunca kullanmayı gerektirir. Bu nedenle mikrobiyolojik kanıt olmadan antibiyotik kullanımı kaçınılması gereken bir yaklaşımdır.

Dirençle mücadelede tek sağlık yaklaşımı hayati öneme sahip. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2024 raporu, 2050’ye kadar antibiyotik direnci nedeniyle insanların hayatını kaybetme riski konusunda endişe verici bir tablo sunuyor. Dirençli mikroorganizmalar sadece insan sağlığını değil, hayvan yetiştiriciliğini ve tarımı da etkileyen geniş kapsamlı bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Bu nedenle antibiyotik yönetimi, ulusal ve uluslararası politikalarda harmonik ve çok taraflı bir yaklaşım benimsenmesini zorunlu kılıyor.

İlaç reçetelerinin dikkatle izlenmesi ise direncin ve tedavi hatalarının azaltılmasında kritik rol oynar. Ülke genelinde her 100 reçeteden yaklaşık 14’ünde antibiyotik kullanıldığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle tüketim ve maliyet açısından antibiyotikler hâlâ eskiye göre daha sık gündeme geliyor. Son yıllarda ilaç kontrolünün daha sıkı uygulanması, antibiyotiklerin doktor gözetiminde alınmasını sağlamaktadır.

Dr. Mamçu, antibiyotiklerin gerektiği durumlarda ve doğru şekilde kullanılması gerektiğini hatırlatıyor: Doktor talimatlarına uyun, dozları ve tedavi süresini tam olarak uygulayın, ilacı tamamen bitirin ve yan etkilerde doktora danışın. Enfeksiyon belirtileri geçse bile tedaviyi kendi başınıza kesmemek, direncin artmasına ve enfeksiyonun tekrarlanmasına yol açabilir.

En doğru karar için yalnızca hekim yetkilidir. Antibiyotiklerin güvenli ve etkili kullanımı için en önemli adım, uzman önerisine uymaktır. Her boğaz ağrısı veya baş ağrısı için antibiyotik kullanımı uygun olmayabilir; bu nedenle karar çoğunlukla doktorun değerlendirmesiyle verilmelidir.