Bütüncül Yaklaşım: Sokak Hayvanlarına Yönelik Besleme Yasaklarının Sağlık ve Ekolojiye Etkileri

Üsküdar Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Burcu Çevreli, İstanbul Valiliği’nin kamusal alanlarda köpeklerin kontrolsüz beslenmesini yasaklayan genelgesini değerlendirdi. Tek yönlü bir yasağın ötesinde bilimsel verilere dayanan bütüncül bir yaklaşım gerektiğini vurguluyor. Yapılan araştırmalar, düzenli beslenemeyen hayvanlarda stres hormonlarının yükseldiğini, agresyonun arttığını ve hastalık riskinin yükseldiğini gösterirken, bu durumun toplum sağlığı açısından farklı sonuçlara yol açabileceğini belirtiyor.

Besleme yasağı popülasyonu azaltmaz görüşüne göre sokak hayvanlarının alanlarını koruma ve bu alanları yabancı sürülerden koruma eğilimi, ekolojik denge açısından önemli bir rol oynar. Ancak popülasyonun ani şekilde aç bırakılıp alandan uzaklaştırılması, boş alan etkisi ve kontrolsüz bir döngünün devamı riskini doğurur. Bu nedenle yasağın popülasyonu azaltmak yerine dengesiz ve öngörülemez bir yapıya yol açabileceği ifade ediliyor.

Sokak köpekleri yeni besin kaynakları arayacak noktasında ise besleme noktalarının tamamen yasaklanmasının, hayvanları çöplerden besin aramaya yönlendireceği, trafik risklerini artıracağı ve insanlarla kontrolsüz karşılaşmaları çoğaltacağı belirtiliyor. Böyle bir tablo, sokak hayvanı–insan etkileşimini azaltmak yerine artırabilir ve halk sağlığı açısından etkili bir çözüm sunmaz.

Kemirgen ve haşerelerin artmasının nedenleri üzerine yapılan açıklamada, yaşam alanlarının bozulması, inşaat faaliyetleri ve altyapı kazıları gibi etkenlerin kemirgenler ile haşere popülasyonlarını şehir genelinde artırdığı belirtiliyor. Düzensiz ilaçlama, bazı bölgelerde yoğun kimyasal kullanımından kaçınılması ve kapaksız ya da kırık çöp kutuları gibi altyapı sorunlarının kontrolsüz artışı tetiklediği kaydediliyor.

Popülasyonu yok etmek değil, sağlıklı şekilde yönetmek gerektiğine dikkat çekiliyor. Yasakların uygulanması durumunda zoonotik hastalık riskinin artması ve ekolojik boşluk etkisinin ortaya çıkması olasılıkları üzerinde duruluyor. Kedilerin sayısının azalması kemirgen ve haşere sayısını sayısal olarak artırabilir; bu da zoonoz risklerini yükseltebilir. Sokak köpeklerinin bu dengeye yaptığı etki ise fare popülasyonunu baskılayabilir, ancak tamamen ortadan kaldırılması ekolojik boşluk etkisi yaratabilir. Dolayısıyla amaç, popülasyonu sağlıklı ve dengeli bir şekilde yönetmek olmalıdır.

Bütün hayvanlar eşit doğar! Dr. Burcu Çevreli sözlerini, toplumun her bireyinin hayvan korunmasına ilişkin yükümlülüklere uygun davranması gerektiği vurgusuyla sonlandırıyor: Hayvanların korunması herkesin hakkıdır ve bu hak kanunlarla güçlendirilmelidir.