Damar Yaşınız Takvim Yaşınızdan Büyük Olabilir mi?

Memorial Göztepe Hastanesi Kardiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Ahmet Ekmekçi, kalp sağlığını tehdit eden belirtiler ve korunma yöntemleri hakkında önemli değerlendirmelerde bulundu.

Kimlikteki yaşınız damar sağlığınızı belirlemiyor

Damarların yıpranma düzeyi, kişinin biyolojik kalp yaşını ortaya koyan en temel göstergedir. Tıpta biyolojik damar yaşı olarak adlandırılan bu durum, kişinin doğum tarihinden bağımsız bir seyir izleyebilir. Damar sertliği (ateroskleroz) ani gelişen bir süreç değildir; yıllar boyu süren hasarın bir birikimidir. Prof. Dr. Ekmekçi, sigara, insülin direnci ve yüksek LDL kolesterol gibi faktörlere maruz kalan 35 yaşındaki bir bireyin damarlarının, 60 yaşındaki birinin damarlarıyla benzer sertlik düzeyine ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Tansiyon ve hareketsizliğin kalp üzerindeki etkisi

Yüksek tansiyon, kalbin kanı pompalamak için aşırı efor sarf etmesine neden olur; bu durum zamanla kalp kasının kalınlaşmasına ve esnekliğini yitirerek yetersizliğe sürüklenmesine yol açar. Hareketsizlik ise damarların genişlemesini sağlayan nitrik oksit üretimini baskılar, insülin direncini tetikler ve iyi kolesterolü (HDL) düşürür. Uzmanlar, haftalık 150 dakika tempolu yürüyüşün veya günde 7-8 bin adım atmanın damar elastikiyetini koruyarak kalp krizi riskini yüzde 30’lara varan oranda düşürebileceğini belirtiyor.

Damarların verdiği 5 sessiz işaret

Kalp krizi her zaman şiddetli ağrılarla kendini göstermez. Damarlarda daralma başladığında vücut şu 5 kritik işareti verebilir:

* Daha önce rahatlıkla çıkılan merdivenlerde nefes nefese kalmak veya efor sırasında göğüste sıkışma hissi.
* Çene, boyun, sol kol veya mide bölgesine vuran, ancak dinlenince azalan belirsiz baskı hissi.
* Aniden beliren yoğun halsizlik.
* Nedeni anlaşılamayan soğuk terleme atakları.
* Diyabet hastalarında sinir hasarı nedeniyle ortaya çıkan, nefes darlığı veya bulantı ile seyreden atipik krizler.

Gençlerde kalp sağlığını tehdit eden unsurlar

Günümüzde 20’li ve 30’lu yaşlarda kalp krizi vakaları artış gösteriyor. Bu durumun arkasında işlenmiş gıdalar, metabolik sendrom, genetik risk faktörlerinin (Lipoprotein(a) gibi) taranmaması ve elektronik sigara kullanımı gibi etkenler yatıyor. Özellikle enerji içecekleri; yoğun kafein, taurin ve şeker içeriğiyle kan basıncını aniden yükselterek damarlarda ani büzüşmelere ve ritim bozukluklarına yol açabiliyor.

Stresin damarlar üzerindeki biyokimyasal etkisi

Kronik stres, vücut için biyokimyasal bir “damar zehri” görevi görüyor. Sürekli yüksek seyreden kortizol ve adrenalin seviyeleri, damar iç tabakasında mikroskobik hasarlar oluşturuyor. Ayrıca, yoğun travma sonrası kalbin kasılma gücünü geçici olarak yitirmesiyle oluşan “kırık kalp sendromu” (Takotsubo kardiyomiyopatisi) da stres hormonlarının doğrudan bir sonucu olarak gelişebiliyor.

Düzenli kontroller hayati önem taşıyor

Ateroskleroz sessizce ilerlediği için herhangi bir şikayet olmasa dahi düzenli kontroller ihmal edilmemeli. Yılda en az bir kez tansiyon, açlık kan şekeri, HbA1c ve lipit profili ölçümü yaptırılması öneriliyor. Ayrıca yaşam boyu en az bir kez Lipoprotein(a) ve ApoB düzeyi ölçümü yapılması, risk yönetimi açısından büyük önem taşıyor.

Tedavi sürecinde yapılan iki büyük hata

Hastaların yaptığı en büyük iki hata, tansiyon veya kolesterol değerleri normale döndüğünde ilacı kendi kararlarıyla bırakmaları ve göğüs sıkışması gibi belirtileri önemsemeyerek “geçer” düşüncesiyle vakit kaybetmeleridir. Kalp krizinde geçen her dakika kalp kası kaybı anlamına geldiğinden, şüphe anında derhal 112’nin aranması gerektiği vurgulanıyor.

Uzmanlar, sağlıklı bir kalp için Akdeniz tipi beslenme, şekerden uzak durma, kaliteli uyku ve düzenli hareketin şart olduğunu hatırlatıyor. Damar tıkanıklığı, 50’li yaşlarda aniden ortaya çıkan bir talihsizlik değil, 20’li yaşlardan itibaren biriken ihmallerin bir sonucudur.