Deprem Bölgesinde Travma Bilgili Doğum Sonu Depresyonu Önleme Programı: Ruh Sağlığı ve Doğum Sonrası Destek Üzerine Kapsamlı Bir Model

Türkiye’de 2000–2025 yılları arasında meydana gelen yaklaşık 90 afet, milyonlarca kişiyi etkileyerek önemli ekonomik kayıplara yol açtı. Bu süreç, kayıplar ve belirsizlikle ilişkili psikososyal riskleri artırırken doğum sonrası kadın ve çocuk sağlığını da tehdit eden bir tablo sundu. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Zeynep Şimşek’in Dünya Ruh Sağlığı Günü kapsamında yaptığı açıklamada, Antakya ve Gaziantep’te doğum yapan kadınlarla yürütülen “Deprem Bölgesinde Travma Bilgili Doğum Sonu Depresyonu Önleme Programı”nın sonuçları kamuoyuyla paylaşıldı.

Programa 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenmiş olan 100’ün üzerinde yeni doğum yapmış kadın katıldı ve afet bölgelerinde doğum yapan kadınların ruh sağlığını korumaya yönelik bir model geliştirdi. Uygulanan rutin doğum sonrası izlemler ve travma farkındalığı eğitimi ile depresyona yol açan biyopsikososyal riskler saptandı ve uygun müdahale araçları devreye alındı. Elde edilen bulgular, travma bilgili müdahalelerin doğum sonrası depresyon semptomlarını anlamlı biçimde azalttığını gösterdi. Sonuç olarak, kadınların depresyon riski yaklaşık yüzde 36’dan yüzde 4’e düştü; stres düzeylerinde de önemli bir azalma görüldü.

Ayrıca doğum yapan kadınların sorunlarla baş etme becerileri ve profesyonel sosyal destek algısı güçlenirken, bu durum toplumsal dayanıklılık açısından da olumlu etkiler ortaya koydu. Şimşek, Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkilediği bölgelerde yaklaşık 4.1 milyon üreme çağındaki kadının bulunduğunu ve her ay yaklaşık 25.000 doğum gerçekleştiğini belirtti. Bu travmatik olayların annenin fiziksel, ruhsal ve sosyal sağlığını, hatta anne‑bebek etkileşimini olumsuz etkilediğini ve doğum sonrası depresyon riskini artırdığını ifade etti.

Geliştirilen model, birinci basamak sağlık sisteminin mevcut altyapısına uyumlu, biyopsikososyal riskleri kapsayıcı bir yaklaşım sunuyor ve afetlere karşı toplumsal dayanıklılığı güçlendirmeyi hedefliyor. Şimşek, programın Sağlık Bakanlığı Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi’ne entegre edilmesini, afet bölgelerinde yaygınlaştırılmasını ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde multidisipliner ekipler tarafından uygulanmasını önerdi.

Türkiye’de afetzedeliklerin yol açtığı kayıplar ve belirsizlikler, doğum sonrası dönemde psikososyal riskleri artırırken, bu çalışmanın elde ettiği sonuçlar, uygulanabilir ve genişletilebilir bir müdahale modelinin varlığını ortaya koyuyor. Bu bağlamda, 2023’te depremler sonrası yapılan araştırmaların bulguları, doğum sonrası depresyonun artışını gösterirken, travma odaklı müdahalelerin kritik rolünü vurguluyor.

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)