Dijital Bağımlılık Tartışmalarında Yasaklama mı, Güçlendirme mi? Uzman Görüşleri ve Uluslararası Gelişmeler

Üsküdar Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Demet Gülaldı, çocuk ve ergenlerin dijital dünyayla ilişkisini ele alırken, yasaklama ile güçlendirme arasındaki dengeyi inceledi. Cumhurbaşkanı Genelgesiyle hayata geçen Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı 2026-2030 kapsamında, farkındalık, koruyucu mekanizmalar ve müdahaleye odaklı adımların yanı sıra yasal düzenlemelerin güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu süreçte dijital okuryazarlık becerilerinin kazandırılması, güvenli davranış biçimlerinin benimsenmesi ve eleştirel düşünce ile mahremiyetin ön planda tutulması gerektiği vurgulanmaktadır.

Avustralya’nın 16 yaş altı için platform yasağı konusunda ise ülkedeki uygulama, sosyal medya kullanımını 16 yaşına taşıyarak çocukları korumayı amaçlıyor. 2024’te yürürlüğe giren yasa tasarısının temel amacı, teknoloji şirketlerine sorumluluk yüklemek ve gençlerin ruh sağlığını güvence altına almaktır. Siber zorbalık ve zararlı içeriklere maruz kalma gibi riskler, bu düzenlemenin ana gerekçelerini oluşturuyor.

Dünyada yasaklar küresel ölçekte yayılıyor ve Birleşik Krallık ile Fransa gibi ülkeler benzer sınırlamaları değerlendirirken, Avrupa ve Asya’da yaşa bağlı kurallar tartışma konusu oluyor. Çin’in minor mode uygulaması ve Avrupa’yı etkileyen görüşmeler, dijital çocuk güvenliğinin sadece kişisel bir sorumluluk olmayıp politika ve hukuk alanında da önemli bir mesele haline geldiğini göstermektedir.

12–16 yaş aralığında kimlik gelişiminin hızlandığı ve duygusal dalgalanmaların arttığı bu dönemde, ergenlerin içeriklere karşı tepkileri ve sosyalleşme süreçleri karmaşıklaşabilir. Uzmanlar, bu dönemde duygu durumunun dalgalanması ile özsaygı ve beden algısının etkileşim halinde olduğunu belirtiyor. Ancak dijital platformlar aynı zamanda çocukların kendilerini ifade edebildikleri ve toplumsal konularda farkındalık geliştirebildikleri alanlar olarak da öne çıkıyor; bu yüzden riskler kadar fırsatlar da mevcut.

Yasaklar tek başına çözüm değildir diyen Gülaldı, gençleri 16 yaşına kadar dijital deneyimden tamamen uzak tutmanın olası risklerine dikkat çekti. Böyle bir yaklaşım, geçiş süreçlerini denetimsizleştirebilir ve dijital okuryazarlık ile özdenetim becerilerinin gelişimini engelleyebilir. Bunun yerine güvenli tasarım ve çocuk hakları odaklı düzenlemelerin öncelikli olması gerektiğini ifade etti.

Dijital okuryazarlık eğitimleri temel alınmalı görüşünü tekrarlayan uzman, algoritmik şeffaflık, yaşa uygun içerik tasarımı ve etkili denetim mekanizmalarının yanı sıra veri koruma önlemlerinin de politika yapımında belirleyici olması gerektiğini belirtti. Amaç, gençleri dijital dünyadan izole etmek değil; onları bilinçli, eleştirel düşünebilen ve çevrim içi risklerle başa çıkabilecek dayanıklılığa kavuşturmak olarak özetlendi. 16 yaş altı sosyal medya yasağı sadece hukuki bir adım değil; dijital çağda çocukluk ve ergenlik kavramlarının yeniden ele alındığı bir döneme işaret ediyor. Bu dönemin yönetimi için bilimsel veriye dayalı çok paydaşlı politikalar gerektiği vurgulandı.