Dijital Teknoloji Bağımlılığına Karşı Dengeli Kullanım: Riskler, Belirtiler ve Müdahale Yolları

Günümüzde dijital araçlar yaşamı kolaylaştırırken, yanlış kullanımların oluşturduğu riskler giderek artıyor. İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Leman Kutlu, dijital teknoloji bağımlılığının her yaş grubunu etkilediğini ve bu durumun evrensel bir sorun haline geldiğini belirtiyor. Özellikle problemli online kumar, online cinsellik ve online alışveriş gibi alanlarda yaşanan olumsuzluklar dikkati çekiyor. Dijital teknolojiyi doğru ve dengeli kullanmanın yollarını paylaşan Kutlu, Yeşilay Haftası vesilesiyle konunun etkilerini ve korunma stratejilerini değerlendiriyor.

Denetimden çıkan ve amaçsızca kullanılan teknolojinin zararları konusunda uyarıda bulunan Kutlu, teknolojik araçların hızlı bir şekilde günlük yaşama entegre olduğunu ve denetimsiz kullanımın fiziksel, psikolojik, sosyal, zihinsel ve manevi gelişim üzerinde olumsuz etkiler yaratabildiğini ifade ediyor. Bu durum, uyku bozuklukları, obezite, dikkat sorunları ve öz bakım eksiklikleri gibi fiziksel göstergelerin yanı sıra irade zayıflığı ve sosyal izolasyon gibi sorunları da tetikliyor. Kısacası, teknolojiye aşırı bağlılık yaşam kalitesini düşürüyor.

Dijital bağımlılığın farklı yüzleri arasında özellikle problemli online kumar, cinsellik ve alışveriş davranışları öne çıkıyor. Dr. Kutlu, bu alanlarda harcanan zaman ve harcanan paranın giderek kontrolden çıkabildiğini belirtiyor. Ayrıca ekran kullanımının yaşa göre sınırları bulunduğunu hatırlatarak çocuk ve ergenlerde görülen aşırı kullanımların riskli olduğuna vurgu yapıyor: 2-6 yaş arası günlük 1 saatten, 6-12 yaş arası 1,5 saatten, 12-18 yaş arası ise 2,5 saatten fazla süreler problemli olarak değerlendiriliyor. Bu durum çocukların fiziksel ve sosyal gelişimine olumsuz etkide bulunabiliyor.

Dijital oyunları oynarken rekabet ve şans unsurlarının bağımlılığı pekiştirdiğini belirten Kutlu, oyunların zorluk seviyesinin artması ve sosyal bağ kurmaya yönelik mekanizmalar sebebiyle kişiyi ekrana kilitleyebildiğini ifade ediyor. Sosyal medya bağımlılığı ise sürekli bağlantı ihtiyacı, kaçırma korkusu ve gerçek hayatın aksatılması gibi belirtilerle kendini gösteriyor; bu da bireyin günlük yaşamını olumsuz etkiliyor.

Nedenler arasında bilinçsizlik, merak duygusu ve gerçek hayattaki sorunları sanal dünyaya kaçma çabası öne çıkıyor. Sosyal ilişkilerde güçlük yaşayanlar, sanal ortamda kendilerini değerli hissetmeye çalışırken bağımlılık riskine daha kolay düşebiliyorlar. Bağımlılığın gelişimi ise dört aşamada gerçekleşiyor: Deneyimsel Kullanım, Sosyal Kullanım, Operasyonel Kullanım ve Bağımlı Kullanım. Bu süreçte, kullanıcıların yaşamlarının giderek teknolojiyi merkezine alması söz konusu oluyor.

Belirtilere dikkat edilmesi hayati önem taşıyor. Teknoloji başında geçirilen sürenin artması, cihazdan uzakta olduğunda yaşanan huzursuzluk ve uykusuzluk gibi yoksunluk belirtileri, bağımlılığın erken işaretleri olabilir. Eğer çevrenizdeki kişiler bu davranışları sergiliyorsa veya günlük sorumluluklar aksıyorsa, durumu ciddiye almak gerekir.

Teknolojiyle dengeli yaşamak mümkün olduğuna dikkat çeken Kutlu, net zaman sınırları koymanın, ekran süresini spor, hobiler ve aileyle geçirilen aktivitelere yönlendirmenin önemine vurgu yapıyor. Ayrıca ortak alanlarda sosyalleşmenin, öfke kontrolünün ve sosyal becerilerin geliştirilmesinin koruyucu bir rol oynadığını belirtiyor. Gerekirse dış destek almak da öneriliyor: Okullardaki rehberlik servislerinden yararlanmak, Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) gibi ücretsiz hizmetlerden faydalanmak, 12 yaş ve üzeri bireylere yönelik desteklerle bağımlılığın kontrol altına alınması mümkün. 115 YEDAM Danışma Hattı ve hastanelerdeki bağımlılık poliklinikleri bu süreçte başvurulabilecek kaynaklar arasında yer alıyor.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı