Diyabet Belirti Vermeden İlerleyebilir: Erken Tanı İçin Kontrolleri Aksatmayın
Diyabet, uzun süre herhangi bir belirti göstermeden ilerleyebilen ve kontrol altına alınmadığında kalp, böbrek, göz ve sinir sistemini ciddi biçimde etkileyebilen önemli bir sağlık sorunu. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla açıklama yapan İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin yıllarca fark edilmeden seyredebileceğine dikkat çekerek erken tanı ve düzenli taramanın önemine vurgu yapıyor.
Kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan diyabet; insülin direnci, insülin eksikliği ya da bu iki durumun birlikte görülmesi sonucunda gelişiyor. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücrelere zarar verirken, tip 2 diyabette vücut insüline yeterince yanıt veremiyor. Gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de bu hastalığın türleri arasında yer alıyor.
Erken Belirtiler Kolayca Gözden Kaçabiliyor
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, diyabetin ilk dönem belirtilerinin günlük yaşamdaki başka sağlık sorunlarıyla karıştırılabildiğini söylüyor. Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şöyle:
Sık idrara çıkma, aşırı susama ve ağız kuruluğu
Nedensiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk
Bulanık görme ve sık enfeksiyon geçirme
Yaraların geç iyileşmesi
El ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebildiğini hatırlatarak risk grubundaki kişilerin şikâyet oluşmasını beklemeden düzenli kontrol yaptırmaları gerektiğini belirtiyor.
35 Yaşından İtibaren Tarama Önem Taşıyor
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, 35 yaşından itibaren kilo durumundan bağımsız olarak herkesin üç yılda bir diyabet taraması yaptırmasını öneriyor. Fazla kilolu olanlar ile ek risk faktörü bulunan kişilerin ise daha erken yaşta ve daha sık değerlendirilmesi gerekiyor.
Başlıca risk faktörleri arasında şunlar bulunuyor:
Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo ve obezite
Yüksek tansiyon, düşük HDL kolesterol ve yüksek trigliserid
Daha önce prediyabet tanısı alınmış olması
Gebelik diyabeti öyküsü ya da 4 kilogram ve üzerinde bebek doğurma geçmişi
Polikistik over sendromu (PKOS)
Kalp-damar hastalığı ve fiziksel hareketsizlik
Prediyabeti olanların yılda bir, gebelik diyabeti öyküsü bulunanların ise doğum sonrası değerlendirmenin ardından en az üç yılda bir taranması öneriliyor.
Açlık Kan Şekeri ve HbA1c Testleri Tanıda Belirleyici
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, tanıda açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin büyük önem taşıdığını belirtiyor. Açlık kan şekerinin en az sekiz saatlik açlığın ardından ölçüldüğünü, HbA1c testinin ise son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıttığını ifade ediyor. Bazı durumlarda tanının doğrulanması için ikinci bir ölçüm ya da şeker yükleme testi (OGTT) gerekebiliyor.
Prediyabet Döneminde Yaşam Tarzı Değişikliği Riski Azaltabiliyor
Prediyabet döneminde yapılacak yaşam tarzı değişikliklerinin tip 2 diyabete ilerleme riskini düşürebildiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, şu önerilerde bulunuyor:
Fazla kilo varsa başlangıç ağırlığının yaklaşık yüzde 5-7’sinin verilmesi
Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite yapılması
Şekerli içeceklerin azaltılması ve lif açısından zengin beslenilmesi
Sigara kullanılıyorsa bırakılması
Bazı hasta gruplarında ise hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de uygulanabiliyor.
Kan Şekeri Uzun Vadede Organları Etkileyebiliyor
Uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin küçük ve büyük damarlarda hasara yol açabildiği belirtiliyor. Kalp damarlarının etkilenmesi kalp krizi ve felç riskini artırırken, böbrek hasarı ilerleyen süreçte böbrek yetmezliğine yol açabiliyor. Göz damarlarındaki hasar görme kaybına, sinir hasarı ise özellikle el ve ayaklarda uyuşma, yanma ve his kaybına neden olabiliyor. Bu tablo ayak yaraları ve enfeksiyonları açısından da ayrıca risk oluşturuyor.
Düzenli Takip Tedavinin Ayrılmaz Parçası
Diyabet hastalarının tedavi sürecinde düzenli takiplerini aksatmamaları gerektiğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, takipte şu kontrollerin önemine dikkat çekiyor:
HbA1c: Durumu stabil ve hedefe ulaşmış kişilerde yaklaşık altı ayda bir, tedavi değişikliği yapıldığında ya da hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir.
Böbrek: Böbrek fonksiyonları ve protein kaybının düzenli değerlendirilmesi.
Göz: Göz dibi muayenesinin yaptırılması ve sonuçlara göre düzenli tekrarlanması.
Ayaklar: Düzenli muayene ve yılda en az bir kez değerlendirme.
Kan basıncı ve kolesterol: Düzenli takip.
Kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterolün de kontrol altında tutulmasının önemine değinen Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, diyabetin erken tanı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibiyle etkin biçimde yönetilebileceğini belirtiyor.