Dünya Ruh Sağlığı Günü: Afet ve Acil Durumlarda Ruh Sağlığına Erişimin Önemi

Bugün 10 Ekim; dünya çapında Ruh Sağlığı Günü olarak anılırken, bu yılın odak noktası “Afet ve Acil Durumlarda Hizmetlere Erişim” olarak belirlendi. Bu anlamlı günde, Ankara Gar Katliamı’nın yıldönümü de hafızalarda tazeleniyor ve krizin bireyler üzerindeki ruhsal etkileri bir kez daha gündeme getiriliyor. Savaşlar, çatışmalar ve doğal afetler, toplumsal davranışları ve toplumsal güvenliği derinden etkilerken, ruh sağlığına olan erişimin de ne kadar hayati olduğu vurgulanıyor.

Mevcut küresel tabloya bakınca, özellikle Doğu ve Orta Doğu’da süregelen gerilimler, Ukrayna-Rusya savaşı ve iklim değişikliğinin tetiklediği afetler, insanların günlük yaşamını ve psikolojik dayanıklılığını zorlamaya devam ediyor. Doğal afetlerin insan eliyle tetiklenmiş versiyonları, her geçen gün yeni krizlere yol açıyor; dolaylı yoldan da olsa, buna bağlı olarak ruh sağlığı hizmetlerine erişim sorunları artıyor.

Bu süreçte, toplumsal kesimlere yönelen şiddet, çalışma ortamlarındaki belirsizlikler ve hayvanlar ile doğaya yapılan zararlar, ruh sağlığını sadece bireysel olarak değil, toplumsal düzeyde de sarsıcı biçimde etkiliyor. Erişilebilirlik sorunları, özellikle savunmasız grupların ihtiyaçlarına yanıt vermeyi daha da zorlaştırıyor; bu nedenle afet ve acil durumlarda hizmetlerin kesintisiz ve nitelikli sunulması hayati önem taşıyor.

Çatışmaların ve felaketlerin başladığı andan itibaren, Gazze’deki sağlık sistemi kapasitesinin aşınması ve eğitim ile barınmanın bozulması gibi durumlar, ruh sağlığı hizmetlerinin ne kadar kırılganlaştığını net biçimde gösteriyor. Yatılı psikiyatri hizmetlerinin aksamaya uğradığı bölgelerde, özellikle çocuklar ve dezavantajlı gruplar en çok etkileniyor; bu da uzun vadeli nesiller boyu sürebilecek travmalara yol açabiliyor.

İş yükünün yoğunluğu, belirsizlikler ve mobbing gibi nedenler çalışanlarda anksiyete ve tükenmişliğe zemin hazırlarken, güvenli ve destekleyici çalışma ortamları ile bu durumların etkisini azaltmak mümkün. Ruh sağlığı profesyonelleri olarak kurumları, ruh sağlığını iş güvenliğinin ayrılmaz bir parçası olarak görmeye davet ediyoruz. Psikososyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kriz anlarında hızlı erişimin sağlanması, toplumsal dayanıklılığın temel taşlarındandır.

Bugün ayrıca cezaevi koşulları, aşırı kalabalık ve mahremiyet ihlallerinin ruh sağlığı üzerinde oluşturduğu baskı ile ilgili endişeleri de gündeme getiriyor. Sağlık hizmetlerine erişim, tutuklu ve hükümlüler için de temel bir hak olarak korunmalı; adalet ve güvenlik duygusunun zedelenmesini önlemek için gerekli önlemler derhal alınmalıdır.

Ruh sağlığına erişim, sadece bireysel bir ihtiyaç değil; toplumsal adalet ve dayanıklılık için hayati bir haktır. Bu nedenle, Türkiye ve dünyadan pek çok dernek ve kuruluş, dayanışmayı güçlendirmek ve hizmetleri yaygınlaştırmak adına ortak bir çağrıda bulunuyor: Afet ve acil durumlarda ruh sağlığı hizmetlerine ulaşım herkes için mümkün olmalıdır.