Ebelik Dönüşümü: Yeni Yönetmeliklerle Yetki ve Hizmet Yelpazesi Genişliyor

Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ebelik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ayça Demir Yıldırım, ebeliğin tarihsel kökenlerinden günümüze uzanan dönüşümünü yorumladı. “Ebelik, bilimsel temellerle güçlenen bir sağlık alanı haline geldi,” diyen Yıldırım, geçmişte ustadan çıraklığa dayanan öğrenme sü recinin bugün üniversite düzeyinde akademik bir meslek olarak değiştiğini vurguladı. Yüzyıllardır anne adaylarının yanında olan ebelerin, artık gebelik öncesinden doğum ve doğum sonrası döneme kadar annenin fiziksel ve psikolojik sağlığını izlemeyi de kapsayan bir rol üstlendiğini belirtti.

Yeni yönetmelik, ebelerin yetki ve sorumluluklarını artırarak bağımsız çalışmayı kolaylaştırmıştır. Modern sağlık sisteminde ebelerin yalnızca doğum odasında değil, koruyucu sağlık hizmetlerinde de önemli görevler üstlendiğini ifade eden Yıldırım, uzaktan izleme, mobil uygulamalar ve tele-sağlık gibi teknolojiler sayesinde daha çok kişiye ulaşabildiklerini söyledi. Ayrıca bazı alanlarda bağımsız hizmet sunmalarının artık mümkün olduğuna dikkat çekti.

Türkiye’de ebelik eğitiminin 1996’da lisans düzeyine geçiş yapması ve ardından yüksek lisans ile doktora programlarının geliştirilmesiyle akademik bir yapı kazandığını belirten Yıldırım, “Sağlık Bakanlığı’nın 3 Aralık 2024 tarihli yeni Ebelik Yönetmeliği ebelerin yetki ve sorumluluklarını netleştirip serbest meslek icrası gibi bağımsız çalışmayı güçlendirmiştir. Normal Doğum Eylem Planı kapsamında her gebeye özel bir ebe desteği sunulması hedeflenmiştir.” demiştir.

Yönetmeliğin yalnızca doğum süreciyle sınırlı kalmayıp kadın sağlığına ilişkin geniş bir alanda uygulanabilirlik kazandığını ifade eden Yıldırım, şunları kaydetti: “Üreme sağlığı, cinsel sağlık, aile planlaması danışmanlığı ve toplum sağlığı liderliği gibi alanlarda ebelerin yetki ve etkinliği artmıştır. Doğum ve sezaryen yönetimi güncel klinik rehberlere göre yürütülüyor ve fizyolojik süreçlerde karar verme yetkileri güçlendirilmiştir.”

“Ebelerin güçlenmesi sezaryen oranlarının düşüşüne katkı sağlar” diye konuşan Yıldırım, ebik hizmetlerinin iyileştirilmesinin anne-bebek sağlığı göstergelerini olumlu yönde etkilediğini söyledi. Türkiye’de sezaryen oranlarının yüksek seviyelerde seyretmesi bu durumun bir göstergesi olarak değerlendirildi. Dünya Sağlık Örgütü verilerinin ebelerin varlığında sezaryen ve ölüm oranlarının daha düşük olduğunu gösterdiğini belirtti: “Düşük riskli gebeliklerde normal doğumu destekleyen ebeler, gereksiz cerrahi müdahalelerin önüne geçebilir.”

Anne adayına doğum süreci boyunca birebir destek sunmanın önemine değinen Yıldırım, “Doğumun fiziksel olarak doğal akışını koruyabilmek için ebelerin rehberliğine ihtiyaç duyulur; Bakanlık’ın Doğum Eylem Yönetimi Klinik Rehberi de ebelerin kilit rolünü vurgular.”

Doğum sonrası ruh sağlığı için kritik rol üstlenen ebeler, doğum sonrası dönemde ruhsal değişimleri erken fark edip gerektiğinde uzman desteğine yönlendirme yaparak annenin ruh sağlığını güvence altına alır. Böylelikle, düzenli takip ve destek ile doğum sonrası depresyon riskinin azaltılması hedeflenir.

Dijitalleşme, ebelik hizmetlerini dönüştürüyor ve dijital platformlar üzerinden bakım süreci artık hastanelerle sınırlı kalmıyor. Annelere özel mobil uygulamalar ve uzaktan takip çözümleri, tansiyon, nabız gibi temel göstergelerin dijital ortamda izlenmesini mümkün kılarak riskli durumların erken saptanmasını sağlar. “Annelik Yolculuğu” mobil uygulaması ve Ebebul gibi platformlar, ailelerin güvenli ve hızlı şekilde uzman ebelere ulaşmasını kolaylaştırıyor.

Güçlü ebelik, sağlıklı toplum demektir diyerek sözlerini sonlandıran Yıldırım, ebelerin sağlık sisteminde daha aktif rol almasının, sezaryen oranlarının düşürülmesi ve anne-bebek sağlığının korunması açısından hayati olduğuna işaret etti. Bu güçlenmenin, toplum sağlığını doğrudan iyileştirecek en önemli adımlardan biri olduğuna vurgu yaptı.