Elektrikli Araç Yangınları: Batarya Güvenliği ve Kaza Sonrası Önlemler Üzerine Güncel Değerlendirme

Üsküdar Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü Öğretim Görevlisi, Yol ve Trafik Güvenliği Danışmanı Özgür Şener, elektrikli araç yangınlarıyla ilgili olarak yeni gelişmeleri değerlendiriyor. Şener, şarj güvenliğinden kaza sonrası alınması gereken tedbirlere kadar pek çok önemli noktaya dikkat çekiyor ve bu konudaki uyarılarını paylaşıyor.

“Elektrikli otomobiller artık geleceğin değil, bugünün teknolojisi” ifadesiyle başlayan değerlendirme, dünyada satılan her dört yeni otomobilden birinin elektrikli olduğuna işaret ediyor. Şener, bu dönüşümün beraberinde getirdiği yeni teknolojiler ve kullanım alışkanlıklarıyla birlikte bazı tehlikelerin de gündeme geldiğini belirtiyor. Bunlardan biri, lityum iyon bataryaların potansiyel yangın tehlikesi olarak öne çıkıyor.

Lityum iyon bataryalarda yangın nasıl başlıyor? Bataryalar yüksek enerji yoğunluğunu küçük hacimde depolayabiliyor; bu özelliğin tek başına yangın nedeni olmadığı, ancak çalışma sınırlarının dışına çıkıldığında ciddi riskler doğurduğu ifade ediliyor. Termal kaçak olarak adlandırılan ve hücrenin kontrolsüz ısınmasına yol açan süreç, yüksek sıcaklıklara, gaz çıkışına ve yangına zemin hazırlayabilir. İç kısa devre, aşırı şarj ve dış kısa devre gibi durumlar da termal kaçağı tetikleyebilir. Ancak termal kaçak, doğrudan yangın demek değildir; kontrollü bir şekilde yönetilemezse tehlikeli sonuçlar ortaya çıkabilir.

Kaza, kısa devre ve üretim kusurları riski artırabilir Şener, batarya paketinin ezilmesi veya delinmesi gibi mekanik hasarların iç kısa devreye yol açabileceğini, ayrıca üretim kusurlarının da kullanım sırasında gizli kalabileceğini ifade ediyor. Kimi durumlarda bataryanın yaşlanması tek başına yangın için yeterli değildir; yaşlanma, performans ve elektriksel özelliklerde değişiklikler yaratabilir. Modern araçlarda batarya yönetim ve termal yönetim sistemleri bu koşulları kontrol etmek için kullanılıyor.

“Hızlı şarj tek başına yangının nedeni değildir” Şener, hızlı şarjın tek başına yangına yol açtığını söylemiyor. Şarj süreci, batarya yönetim sistemi ve termal yönetim sistemi tarafından sınırları içinde kontrol edilir. Uygun olmayan ekipman, arızalı sistem veya hasarlı batarya gibi etkenler de potansiyeli artırabilir. Bu nedenle yangın kaynağı olarak yalnızca hızlı şarjı işaret etmek yerine bütünlüklü bir değerlendirme gerektiğini belirtiyor.

Evde şarj güvenliği konusunda üreticinin önerdiği ve standartlara uygun ekipmanın kullanılması esastır. Hasarlı veya aşınmış kablo ve konnektörlerin kesinlikle kullanılmaması, kaza sonrası hasar görmüş araçların uzman değerlendirmesi olmadan yeniden şarj edilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Ev şarj altyapısının araç ve cihaz için gerekli elektriksel kapasiteyi karşılaması, olağandışı durumlarda güvenli durdurma ve profesyonel yardım ihtiyacını hatırlatıyor. Şener ayrıca, evdeki şarjı sıradan bir elektrikli cihazı prize takmak olarak görmek yerine yüksek güç çeken bir sistemin güvenli beslenmesi olarak değerlendirmeyi öneriyor.

Yangın henüz çıktıysa bile, kaza sonrası gecikmiş bir yangın ihtimali olabilir. Şener, hasarlı bataryaların yüksek voltajlı enerji nedeniyle toksik gazlar veya yanıcı maddeler üretebileceğini ve sıcaklığın kontrolsüz biçimde artabileceğini belirtiyor. Bu nedenle, olay anında araç çalışıyorken bile batarya güvenliğini sağlamak için profesyonel müdahale öncelikli olmalıdır. Hasarlı araçlar için yaklaşık 15 metre güvenli mesafe önerisi, aracı çevreleyen insanları korumak amacıyla verilmiştir.

“Sürücünün görevi yangını söndürmek değil, can güvenliğini sağlamak” dediği gibi, küçük ve taşınabilir yangın söndürücülerin her durumda yeterli olmayabileceğini belirtiyor. Kritik olan, kaçış ve güvenlik stratejisinin öncelikli olması; profesyonel söndürme ise itfaiye ekiplerinin sorumluluğundadır.

Batarya yangınlarında toksik gaz riski da önemli bir tehlike olarak öne çıkıyor. Duman ve gazlar hem çevre için hem de iç mekanlarda bulunanlar için risk oluşturabilir. Dumanı solumamak, batarya bölgesine dokunmamak ve yüksek voltaj kablolarına yaklaşmamak temel korunma kurallarıdır. Acil durumlarda müdahale ekiplerine aracın elektrikli olup olmadığını bilgi vermek de hayati önem taşır.

Amaç tehlikeyi küçümsemek değil Şener, teknolojinin getirdiği riskleri kabul etmekle birlikte, elektrikli araçları tehlikeli ilan etmekle de yetinilmemesi gerektiğini vurguluyor. Güvenli gelecek için risk yönetiminin, güvenli tasarım, doğru şarj altyapısı, bilinçli kullanıcılar ve eğitimli müdahale ekipleriyle mümkün olduğunu söylüyor. Tehlikeyi tanımak ve riskleri önceden yönetmek, yol ve trafik güvenliği perspektifinden de temel bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.