EMDR Terapisiyle Travmatik Deneyimlerin Beyinde Yeniden İşlenmesi: Neler Olur ve Nerelerde Uygulanır?

Birçok insan, yaşamlarının bir döneminde zorlayıcı veya travmatik olaylarla karşılaşır. Çocukluk ihmali, ani kayıplar, ağır hastalıklar, kaza ve doğal afetler ile sınav baskısı gibi deneyimler çoğu kişinin belleğinde ‘donuk’ kalabilir. Bu donukluk, benzeri tetikleyici durumlarda aşırı korku, kaygı, utanç veya öfke gibi yoğun tepkilere yol açabilir. EMDR terapisi, bu tür duygusal sıkıntıları hafifletmek için bilimsel olarak kanıtlanmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Memorial Şişli Hastanesi Klinik Psikoloji Bölümü’nden Uz.Psi. Sevcan Aktaş, Dünya Ruh Sağlığı Günü vesilesiyle bu konuyu ele alıyor.

Beynin psikolojik yaralarının iyileşmesini tetikleyen mekanizma Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme olarak adlandırılan EMDR, travmanın duygusal ağırlığını azaltmayı ve beynin bu duygusal malzemeyi daha sağlıklı biçimde işlemesini hedefler. Travmaların bazıları, özellikle taciz veya başarısızlık gibi deneyimler, beyin tarafından tam olarak işlenemeyip bellekte donabilir. Bu durumda karşılaşılan tetikleyici durumlar, yoğun duygusal tepkilere yol açabilir. EMDR, bu donmuş süreçleri yeniden yapılandırmak için özel protokoller ve çift yönlü uyarım teknikleri kullanır.

İşlenmemiş travmaların yeniden işlenmesi EMDR oturumlarında danışanın geçmiş öyküsü, mevcut belirtiler ve gelecekteki hedefler birlikte incelenir. Dönemsel olarak hangi anıların terapiye dahil edileceği belirlenir ve bu anılar, olumsuz düşünceler, bedensel duyumlar ve duygularla bütünleşik olarak ele alınır. Terapist, beynin bilgi işleme sistemini yeniden devreye sokmayı amaçlar. Bu süreç sırasında, çift yönlü uyarım uygulanırken rahatsız edici anılar yeniden aktive edilir ve işlenir. Beyin artık bu deneyimi “şu an yaşanan bir tehdit” olarak algılamaktan çıkarılabilir ve geçmişte yaşanmış bir olay olarak değerlendirir. Böylece olumsuz inançlar daha dengeli ifadelere yer açar; örneğin “Ben güçsüzüm” yerine “O an elimden geleni yaptım” gibi daha uyumlu düşünceler yerleşir. Zihinsel yoğunluk azalır, bedensel gerginlik gevşer ve kişi daha huzurlu hisseder.

EMDR hangi durumlarda etkili? Başlangıçta TSSB için geliştirilmiş olsa da EMDR, şu alanlarda da uygulanabilir:

• Travma sonrası stres bozukluğu
• Kaygı bozuklukları
• Sınav kaygısı ve performans baskısı
• Yas ve kayıp sonrası duygusal güçlükler
• Özgüven eksikliği ve değersizlik düşünceleri
• Çocukluk dönemi ihmal veya istismar deneyimleri
• Kaza veya ameliyat sonrası duygusal sorunlar

Geleceğe dönük kaygılarda da yalancı güven hissi yaratabilir EMDR, geçmişe ait travmaların ötesinde, gelecekte oluşabilecek kaygı durumlardan da kişiyi rahatlatabilir. Kişi henüz başına gelmemiş bir durumla ilgili yoğun stres yaşayabilir ve terapist eşliğinde o sahneyi zihinde canlandırır. Bu süreçte yine çift yönlü uyarım uygulanır; zamanla zihin, söz konusu olası duruma karşı daha az tepkisel hale gelir ve güvenli bir içsel yanıt geliştirilir. Amaç, kişinin olası durumlarla başa çıkma kaynaklarını aktive etmek ve beyni “bu durumu güvenle atlatabilirim” mesajına alıştırmaktır.

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)