Genel

İçe Basma: Çocuklarda Nedenleri, Belirtileri ve Uzun Sayfalı Tedavi Yaklaşımları

Çocuklarda sık görülen yürüyüş bozukluklarından biri olan içe basma, ailelerin en çok merak ettiği konular arasındadır. Acıbadem Kartal Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Salih Söylemez, bu durumun çoğunlukla büyüme ile kendiliğinden düzelmesinin mümkün olduğunu belirtir; ancak bazı vakalarda sinir-kas hastalıklarına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Ailelerin, içe basma sorunu gözlemlendiğinde çocuk ortopedi uzmanına başvurması önemlidir. Çünkü gereksiz tabanlık ya da özel ayakkabılar satın alma hatası en sık yapılan yanlışlardandır. İçte basmanın farklı nedenlerle gelişebileceğini ve nedenler belirlenince uygun tedavinin uygulanabileceğini vurgular.

İçe basmanın 5 temel nedeni ve bu duruma karşı alınabilecek önlemler üzerine bilgi veren Doç. Dr. Söylemez, konuyu şu noktalar halinde özetler:

Kalçadan kaynaklanan içe basma – Uyluk kemiğinin doğuştan içe dönük olması ile ortaya çıkar. Yürürken ayak uçları içe döner, çoğunlukla W oturuşu gözlemlenir ve koşarken düşmeler yaygındır. Bu durum biyolojik olarak normalleşme eğilimindedir ve genelde 6–8 yaşta kendiliğinden düzelir. Ne yapılabilir? Ailelerin sık başvurduğu ayak yönlendirme cihazları ya da özel ayakkabılar bilimsel olarak fayda sağlamaz. Kalça çevresi kaslarının güçlendirilmesini destekleyen oyunlar takip süresince faydalı olabilir. Deformite 9–10 yaş sonrasında belirginleşir ve yürüyüş ya da psikolojik durum olumsuz etkileniyorsa cerrahi düşünülür; uyluk kemiği kontrollü biçimde dışa döndürülerek eksen normale getirilir ve kemik sabitlenir. Ameliyat sonrası kısa süreli yük sınırlaması ve fizik tedaviyle olumlu sonuçlar elde edilir.
Baldır kemiğine bağlı içe basma – Ayaklar ve dizler içe doğrudur; yürüyüşte sık denge bozukluğu ve takılmalar görülebilir. Genelde 4–6 yaşlarda düzelme potansiyeli vardır. Ne yapılabilir? Ayakkabı değişiklikleri ve tabanlıklar bu durumu düzeltmez. Çocuğun aktif kalması kaslarını güçlendirir ve yürüyüşü olumlu yönde etkiler. Sorun belirginleşirse 8–9 yaş sonrası cerrahi düşünülür; tibia kemiğinin üst kısmı dışa döndürülerek kalıcı düzeltme sağlanır. Ameliyat sonrası yaklaşık 6 haftalık iyileşme süreci sonrasında yürüme güvenli biçimde sağlanır.
Ayak ön kısmının içe dönmesi – Bebeklerde sık görülen nedendir; ayak ön kısmı içe dönük, topuk ise normal konumdadır. Esnek tipte ayaklar pasif hareketle düzelebilirken sert tipte direnç hissedilir. Ne yapılabilir? İlk 6–12 ay içinde kendiliğinden önemli bir düzelme beklenir. Esnek tipte nazik germe egzersizleri öğretilir. Sert deformitelerde alçı ile aşamalı düzeltme uygulanabilir. Ancak kalıcı sapma ya da yürüme bozukluğu sürdüyse ilerleyen yaşlarda cerrahi ile ayak kemiklerinin yönü yeniden düzenlenir ve biyomekanik denge sağlanır.
Düz tabanlık nedeniyle içe basma – Çocuklukta sık görülen durumdur; çoğunlukla tedavi gerektirmez. Esnek düz tabanlık ağrı yapmaz ve aktiviteleri etkilemez. Ne yapılabilir? Ağrı veya yorgunluk varsa kişiye özel tabanlık yaptırılabilir. Yaşla birlikte kavis oluşumu doğal olarak gerçekleşir; sert düztabanlıkta ise özel ayakkabı veya tabanlık destekleri gerekebilir. Şiddetli ağrı ve konservatif tedavilere yanıt alınamaması durumunda cerrahi düşünülebilir. Ameliyat sonrası yaklaşık beş hafta alçı uygulanır; alçı çıktıktan sonra fizik tedavi ile normal yürüyüş sağlanır.
Kas ve bağ gevşekliğine bağlı içe yönelim – Bağlar gevşek olduğunda ya da kaslar yeterli güçte olmadığında ayaklar içe dönük hareket eder. Çocuklar kolay yorulur ve uzun yürüyüşlerde içe basma artar. Ne yapılabilir? Sert ortopedik ayakkabılar veya gereksiz cihazlar kas gelişimini engelleyebilir; bu nedenle önerilmez. Temel yaklaşım kas güçlendirme ve denge koordinasyonunu artırmaya yöneliktir. Çocuğun hareketli kalması desteklenir; çıplak ayakla denge egzersizleri faydalıdır. Zamanla belirgin iyileşme görülebilir. Bağ gevşekliği ile birlikte düz tabanlık varsa ve ağrıya yol açıyorsa kişiye özel tabanlık desteği eklenebilir.