İyiliğin Gücüyle Akran Zorbalığını Önleme: Türkiye’de Şiddet ve Zorbalık Üzerine Yeniden Bakış

Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nurper Ülküer, 10-14 Kasım Dünya Akran Zorbalığıyla Mücadele Haftası kapsamında çocuklara yönelik şiddet ve akran zorbalığının derinleşen bağını ele aldı. Bu yılın ana temasını, iyiliğin toplum içindeki etkisiyle ilişkilendirerek vurguladı; çocuklara karşı şiddetin her biçimi hâlâ devam ediyor.

Geçen yıl Kolombiya’da gerçekleştirilen Küresel Bakanlar Toplantısı’nın birinci yıl değerlendirmesine değinen Ülküer, ülkelerin bu alanda ilerleme kaydettiğini belirtti. Fiziksel cezaya yönelik yasal yaptırımların artması ve şiddetin önlenmesi, izlenmesi ve farkındalık oluşturulması konularında önemli adımlar atıldığını ifade etti. Ancak çocuğa karşı şiddetin çeşitleri—ihmal, istismar, örseleme—insanlığın çözmesi gereken acil konular olarak kalmaya devam ediyor.

Akran zorbalığının yalnızca fiziksel bir durum olmadığı, Prof. Dr. Ülküer’in ifadesiyle bu davranış, niyetin tekrarlı biçimde zarar verme amacıyla bir araya gelmesiyle tanımlanır. Sözlü saldırılar, dışlama ve dijital zorbalık da bu kapsama girer; genellikle niyet, süreklilik ve güç dengesizliği gibi temel öğelerle açıklanır.

Türkiye’de her 7 çocuktan biri zorbalığa maruz kalıyor bilgisini UNICEF raporlarıyla destekleyen Ülküer, TÜİK’in 2024 verilerine göre 6-17 yaş arası çocukların birden çok kez akran zorbalığına uğrama riskinin yüksek olduğunu açıkladı. Özel gereksinimli çocuklar bu riski daha yoğun yaşıyor; zorbalığa maruz kalan öğrencilerin okul devamsızlığı ve düşen akademik başarılar ile yaşam boyu sürebilecek travmalar da gündeme geliyor. Akran zorbalığı, şiddetin ileriki aşamalarına zemin hazırlayan önemli bir etmen olarak öne çıkıyor.

Güçlü ebeveynler zorbalığın önlenmesinde kilit rol oynuyor ifadesiyle, ebeveyn-çocuk iletişiminin bu mücadelede temel taşı olduğunun altını çizen Ülküer, erken fark edilme ve etkili müdahale için bilinçli iletişim becerilerinin geliştirilmesinin hayati önem taşıdığını belirtti. Zorbalığa karşı mücadelede güçlü ebeveyn-çocuk iletişiminin önemi pekiştirildi.

Ebeveynlere öneriler arasında, çocuğunuzla sakin ve yargılamadan diyaloga başlamak, açık uçlu sorularla ifade gücünü artırmak ve duygusal değişimleri takip etmek yer alıyor. Zorbalığa uğrayan çocuğa kendi hatası olmadığını hatırlatmak ve birlikte çözüm bulmayı vurgulamak, tanık olanı ise iyiliğin gücünü hatırlatıp yetkililere bildirme konusunda teşvik etmek öneriliyor. Okulla iş birliği yaparak süreci ortak yürütmek; empati ve saygı konusunda örnek olmak ise günlük uygulamaların temelidir.

Her okulda bir ‘zorbalık önleme sorumlusu’ olması gerektiğini vurgulayan Ülküer, öğretmenlerin mesleki gelişimlerinde akran zorbalığıyla mücadeleyi ana akışa dahil etmeyi ve okul içi etkinliklerle bu konuyu sürekli gündemde tutmayı önerdi. Zorbalık olaylarının işaret edilmesi ve gerekli kurumlara bildirilmesi, ebeveynlerle yakın iletişimin sürdürülmesi bu yaklaşımın temel unsurlarıdır.

Zorbalık yapan çocukların çoğu, geçmişte mağdurdur ifadesiyle döngüyü kırmanın anahtarı, mağdurlar kadar failler için de psikososyal destek sağlamakta yatıyor. Şiddet döngüsünü kırmak adına olayların kökenine inmek ve gerekli müdahaleyi yapmak kritik önem taşır.

Akran Zorbalığını Önleme Fonu gibi yapısal çözümler, politika odaklı araştırmaları derinleştirmeli, neden ve nasıl sorularını yanıtlayacak verimli izleme ve değerlendirme çalışmaları Requires edilmelidir. Ulusal bir strateji ve bütçe, 2030 hedefleriyle uyumlu biçimde oluşturulmalı ve farkındalığın sürekliliği için kaynak akışı sağlanmalıdır.

İyiliğin gücünü kullanalım çağrısıyla TBMM’de kurulan Çocuk Hareketi kapsamında Akran Zorbalığını Önleme Komisyonu’nun çalışmalarına hız verilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Ülküer, bu komisyonun somut adımlar için önemli bir dinamo olacağını belirtti: iyiliğin gücünü kullanarak akran zorbalığını azaltalım.

Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)