İzmir’in 1840-1922 görsel hafızası kitaplaştırıldı

Fotoğrafın icadının 200. yılı vesilesiyle, İzmir’in görsel geçmişine ışık tutan kapsamlı bir araştırma eseri okuyucuyla buluştu. İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı tarafından yayımlanan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” başlıklı kitap, kentin 19. yüzyıldan itibaren nasıl bir fotoğraf üretim merkezi haline geldiğini gözler önüne seriyor.

Sergiden kitaplaşan bir arşiv

Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi’nde (APİKAM) düzenlenen aynı isimli araştırma sergisine dayanıyor. Sergi sürecinde elde edilen verilerin genişletilmesiyle hazırlanan eser; Türkiye’nin yanı sıra yurt dışındaki çeşitli kütüphaneler, müzeler, aile arşivleri ve özel koleksiyonlardan derlenen belgelerle zenginleştirildi.

Eser, 1840 yılında kentte yapılan ilk çekimlerden 1922 Büyük Yangını’na kadar olan süreci mercek altına alıyor. Fotoğrafçıların kimlikleri, stüdyo konumları, kullanılan teknikler ve dönemin gazete ilanları gibi detaylar aracılığıyla profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık serüveni okura sunuluyor.

Sekiz yazar, ortak bir vizyon

Kitapta Aybala Yentürk, Onur Eryeşil, Barış Pehlivan, Yağmur Alkır, Fabio Tito, Nejat Yentürk, Nihan Özdal ve Mert Rüstem’in kaleme aldığı makaleler yer alıyor. Eser, fotoğrafın icadının 200. yılında İzmir’i Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin merkezindeki konumuna yerleştiriyor.

90’a yakın fotoğrafçı tespit edildi

Kitabın yayına hazırlık sürecini yürüten Aybala Yentürk, İzmir’in fotoğrafçılık tarihindeki kritik rolüne dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı: “İzmir fotoğrafçılık tarihi çalışılmazsa Osmanlı, Doğu Akdeniz, hatta bir bakıma Avrupa fotoğrafçılık tarihi eksik kalabilir. Çalışmaya başladığımızda yaklaşık 70 tane fotoğrafhane olduğunu biliyorduk fakat süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane, hatta 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettik.” Yentürk, 1840 ve 1922 tarihlerinin bir sınır olarak belirlenmesinde, İzmir Körfezi’ndeki ilk çekimler ile 1922 Büyük İzmir Yangını’nda tüm fotoğrafhanelerin yok olmasının temel belirleyiciler olduğunu belirtti.

Erişilebilir kaynaklar

Hazırlık aşamasında ulusal ve uluslararası dijital arşivlerin yanı sıra, İzmirli köklü Levanten ailelerin özel albümlerine de ulaştıklarını belirten Yentürk, koleksiyoncuların desteğinin çalışmayı güçlendirdiğini ifade etti. Söz konusu kitap, APİKAM bünyesindeki İzmirli Kahve’de ve çeşitli çevrimiçi satış kanallarında okuyucuların erişimine sunulmuş durumda.