Karaman’da Keşfedilen Yeni Biarum Türü ve Koruma Gerekliliği

Karaman ili Dereköy civarında yeni bir yılanpancarı türünün keşfi, bilim dünyasında heyecan yaratırken, Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım’ın liderliğinde yürütülen çalışmaların sonucudur. Dağın eteklerinde bulunan bu tür, Dağ yılanpancarı (Biarum rifatii) ile akrabalık bağlarını inceleyen karşılaştırmalı analizler sonucu ortaya çıktı ve bilim dünyasına Biarum gulsenianum adıyla sunuldu.

Karantanlı Mezuniyet ve tarım alanında gönüllü çalışan Gülşen Kavas, keşfin ilk farkına varan isim olarak kayıtlara geçti. Kavas’ın bulgusu, 2023 yılında doğa gezisi esnasında mantar toplamak amacıyla yürüyüşe çıktığında fotoğrafladığı bitkiden hareketle Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen’e ulaştırıldı. Çeçen’in uzun yıllara dayanan Yılanyastığıgiller çalışmalarıyla bir araya gelen ekip, bitkinin daha önce tanımlanmamış bir tür olduğuna karar verdi ve morfolojik ayrıntılar üzerinden incelendi.

Biyolojik karşılaştırmalar, spatha iç yüzeyi, çiçek borusunun biçimi ve stigma yapısı gibi ayırt edici özelliklerin yeni türü işaretlediğini gösterdi. Türün Türkçe adı, bulunduğu coğrafyadan esinlenerek Karaman yılanpancarı olarak belirlendi ve bilim dünyasına Annales Botanici Fennici dergisinde yayımlanmasıyla tanıtıldı.

Türün durumu ve korunma gerekliliği
Bu Biarum cinsi, Akdeniz Havzası’ndan Güney Afrika’ya kadar uzanan geniş bir dağılıma sahip olup yaklaşık 22 tür içerir. Türkiye ise bu türlerin çeşitlenmesinde önemli merkezlerden biridir. Yeni keşifle Türkiye florasındaki Biarum sayısı 12’ye, endemik tür sayısı ise 4’e yükseldi. Ekip, söz konusu türün yalnızca çok sınırlı bir alanda, 100 bireyden az oluşan bir nüfusu temsil ettiğini belirledi. Bu durum IUCN (2025) kriterlerine göre Kritik tehlikede kategorisini işaret ediyor. Bitki zehirli olduğundan hayvanlar tarafından tüketilmez, ancak habitat kaybı ve toprak tahribatı gibi tehditler mevcut. Bu nedenle yerel yönetimler, koruma örgütleri ve bilim insanlarının acil ortak çalışmasıyla koruma planlarının hızla hazırlanması ve habitatın güvence altına alınması gerekiyor.

Çalışmada Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hasan Yıldırım, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Ömer Çeçen, Şanlıurfa İl Millî Eğitim Müdürlüğü’nden Doç. Dr. Mehmet Maruf Balos ve Balıkesir Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencisi bitki ressamı Hazelnas Varol’un katkıları yer aldı. Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA).