KOBİ İstatistiklerinde 2024 Revizyonları: İstihdam, Ciro ve Teknoloji Verileri

Bu çalışma, Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri ile Girişimcilik ve İş Demografisi çalışmalarında yapılan revizyonlar doğrultusunda KOBİ istatistiklerinde de güncellemeler içermektedir. Türkiye mevzuatı gereği ikiyüzelliden az çalışanı olan ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosundan herhangi biri 500 milyon TL’yi aşmayan işletmeler KOBİ olarak sınıflandırılır. Haber bülteninde ise KOBİ’lere ilişkin girişim sayısı, istihdam, ciro ve üretim değerleri gibi göstergeler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) çalışmalarına dayandırılarak sunulmuştur.

Sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren toplam KOBİ sayısı 3 milyon 928 bin olarak kayıt altına alınmıştır. 2024 yılı içinde KOBİ’ler, toplam girişimin %99,6’sını oluştururken, istihdamın %68,5’ini, personel maliyetinin %43,5’ini, cironun %44,1’ini ve üretim değerinin %39,8’ini temsil etmişlerdir. Büyüklük gruplarına göre temel göstergelerdeki dağılım ise %56,4’lük payla yaygın olarak KOBİ’leri kapsamaktadır.

KOBİ’ler en çok hangi sektörde faaliyet gösteriyor? Ekonomik faaliyetlerin Sınıflandırması (NACE Rev.2) açısından 2024’te KOBİ’lerin %35,1’i toptan ve perakende ticaret ile motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin onarımı sektörlerinde, %15,3’ü ulaştırma ve depolama, %12,1’i ise imalat sanayi alanlarında yer almıştır.

İstihdam açısından imalat sanayiinin payı yüksek 2024 yılında imalat sanayi KOBİ’lerinin istihdam içindeki oranı %25,4 olurken, personel maliyeti, ciro, faktör maliyeti ve katma değer açısından da belirgin farklılıklar kaydedilmiştir. Örneğin üretim değerinde artış %41,2 ile dikkat çekicidir. Orta ölçekli girişimler için çalışan başına katma değer 2024’te 969 bin TL olarak hesaplandı ve bu değerin yıllar içinde göze çarpan değişimi 2015–2024 aralığında belirginleşmiştir.

Çalışan başına katma değerinde yıllar arası değişim 2015 yılında KOBİ girişimleri için ortalama 26 bin TL iken, 2024’te bu rakam 479 bin TL’ye yükselmiştir. En yüksek çalışan başına katma değer, 2024 itibarıyla orta ölçekli girişimlerde 969 bin TL olarak kaydedilmiştir; mikro ve küçük ölçekli girişimler için sırasıyla 175 bin TL ve 558 bin TL değerleri görülürken, mikro ölçekli girişimlerde 46 bin TL ve 31 bin TL rakamları dikkat çekicidir (2015 verileriyle karşılaştırmalı olarak).

İş gücü maliyetleri 2024 yılında KOBİ’ler için çalışan başına ortalama personel maliyeti 253 bin TL olarak belirlenmiştir. 2015–2024 arasındaki değişimde orta ölçekli girişimler için çalışan başına maliyet en yüksek seviyededir (439 bin TL) ve mikro/kle küçük ölçeklerde daha düşük kalmıştır.

İmalat sanayinde teknoloji düzeyi açısından 2024 verileri, KOBİ’ler içinde düşük teknolojide üretimin payının %54,8 olduğunu gösterirken, büyük ölçekli işletmelerde bu pay %41,5 olarak kaydedilmiştir. Mikro ölçekli girişimlerde %56,2’lik oran düşük teknolojiye işaret ederken, orta-düşük ve orta-yüksek gibi ara sınıflar da dikkate alınmıştır. Bu bağlamda orta ölçekli girişimlerde düşük teknoloji payı %56,7’yi bulmaktadır.

Doğum oranları ve istihdam payları KOBİ’lerin 2024 doğum oranı %15,9 olarak gerçekleşti. 2023’te %15,3 olan oran, 2024’te artış gösterdi ve doğan girişimlerin istihdam içindeki payı %7,0’a yükseldi. Doğum oranı en yüksek olan segmente mikro ölçekli girişimlerdir ( %17,3 ).

KOBİ’lerin ihracat ve ithalat payları 2024 yılında toplam ihracatın %29,6’sını, ithalatın %15,9’unu KOBİ’ler gerçekleştirmiştir. Ayrıca 2015–2024 arasındaki dönemde KOBİ’lerin ihracat değeri 49 milyar USD’den 76 milyar USD’ya yükselirken ithalat değeri ise 36 milyar USD’den 51 milyar USD’ya çıkmıştır. KOBİ ihracatının %59,4’ü ticaret sektörü, %34,3’ü ise imalat sanayi tarafından yapılmıştır. İthalatta ise Avrupa ülkelerinden gelen pay %48,1, Asya’dan gelen pay %42,9’dur.

Patent ve Ar-Ge göstergeleri 2024 yılında KOBİ’lerin toplam patent başvuru sayısı 1.417, tescil sayısı ise 615 olarak kaydedilmiştir. 2024’e ilişkin Ar-Ge harcamalarının toplamı 119 milyar TL’dir ve bu harcama mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamalarının %28,8’ini oluşturmaktadır. Tam Zaman Eşdeğeri (TZE) açısından Ar-Ge personeli sayısı 203.518 kişidir; bunların %43,7’si KOBİ’lerde istihdam edilmiştir.