Mercek İzmir: Barınma Hakkı ve Ekonomik Krizin İzmir’deki Yansıması

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin iştiraki İZPA tarafından yürütülen Mercek İzmir çalışmaları kapsamında hazırlanan rapor, kentte barınmanın mevcut ekonomik sıkıntıların en net yüzü olduğunu gösteriyor. Konut giderleri açısından Türkiye içinde İstanbul’un ardından en pahalı ikinci il konumunda olan İzmir’de, bazı ilçelerde kiralar son yedi yılda önemli ölçüde artış kaydetti.

İzmir Planlama Ajansı (İZPA) ekipleri, adil, kapsayıcı ve dayanışmacı bir kente yönelik vizyonları doğrultusunda bu konuyu ele alarak kapsamlı bir rapor oluşturdu. İçerik, “Mercek İzmir – İyi Olma Hali: İzmir’de Barınma Hakkı Politika Notu” başlığıyla kamuoyuna sunuldu. İyi olma halının merkezinde barınma yer alıyor ifadesiyle, temel ihtiyaçların karşılanması, güvenli bir yaşam sürdürülmesi ve bireylerin gerekli ekonomik, sosyal, ekolojik ve mekânsal koşullara ulaşabilmesi gerektiği vurgulandı.

Raporda barınma yalnızca bir konutta yaşamak olarak tanımlanmadı; konutun erişilebilir, uygun maliyetli, kapsayıcı ve dayanıklı olması gerektiğine dikkat çekildi. Ayrıca konutun bulunduğu çevre, sosyal donatılara ve kent hizmetlerine erişim imkanı ile çevreyle sürdürülebilir bağını da barınmanın ayrılmaz parçaları olarak ele alındı.

Çalışmalar, konut krizi ve kira konusundaki anlaşmazlıklara değinirken, konutların ısı yalıtımının yeterliliği ve sosyal içermeyi destekleyen yerel çevrelerin önemi üzerinde durdu. Konut harcamalarının bütçe içindeki payı önemli bir gösterge olarak belirtildi ve barınma maliyetlerinin hanehalkı bütçesi içinde sürdürülebilir bir seviyede tutulması gerektiği vurgulandı.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun bölgesel satın alma gücü endeksine göre İzmir, konut giderlerinde İstanbul’un ardından ikinci sırada yer aldı. Aydın, Denizli ve Muğla ise bu sıralamada üçüncü çizgide bulundu. İlçelerdeki kira artışları iki katı buldu ve 2025 itibarıyla iki asgari ücretle çalışan dört kişilik bir ailenin aylık geliri yaklaşık 44 bin TL olarak hesaplandı. Bu çerçevede, 11 merkez ilçede 100 metrekarelik konutun ortalama kira bedeli yaklaşık 25 bin 820 TL olarak ortaya çıktı. Merkez ilçelerde barınma giderlerinin, uygun fiyatlılık sınırını neredeyse iki katına çıktığı gözlemlendi.

Güzelbahçe ve Narlıdere gibi ilçelerde metrekare kira bedellerinin yüksek seyrettiği görülürken, Karabağlar ve Bayraklı gibi daha yoğun gelir seviyesi düşük hanelerin bulunduğu bölgelerde bile kira-gelir oranının %30 sınırını aştığı belirlendi. Son 7 yılda kira artışları dikkat çekici boyutta gerçekleşti; 2018-2025 arasındaki dönemde 100 metrekarelik konutlar için kira artışları Narlıdere’de yaklaşık 23 kat, Güzelbahçe’de yaklaşık 21 kat, Karşıyaka ile Balçova’da ise yaklaşık 20 kat olarak kayıt altına alındı.

Sonuç olarak, İzmir’de barınma sorunu, yaşamın diğer temel ihtiyaçlarıyla yakından ilişkilendirilen ve bireylerin iyi olma halini doğrudan etkileyen yapısal bir mesele haline gelmiştir. Mevcut gelir düzeyleri, özellikle asgari ücretli ve sabit gelirli haneler için barınma hakkını fiilen zorlaştırmaktadır. Ayrıca barınma maliyetlerindeki yükseliş, kentte sosyal adalet, mekânsal bütünlük ve yaşam kalitesi üzerinde belirleyici etkilere sahiptir. Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı