İstanbul Atlas Üniversitesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Dilek Toprak, sigara bağımlılığının kronik fakat tedavi edilebilir bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti. En etkili yaklaşımın, ilaç tedavisi ile davranış terapisini birlikte sürdürmek olduğunun altını çizdi. Tedavisiz bırakma çabalarında ilk yıllarda başarı oranı yaklaşık %3–5 düzeyindeyken, farmakolojik destekle bu oran %15–35’e yükselebiliyor; kombine tedavilerde başarı artıyor.
Nargile içiminin, süre, duman miktarı ve kullanılan tütünün yapısı nedeniyle sigaradan daha zararlı olabileceğini vurgulayan Toprak, bir nargile seansında bir kişinin 100 veya daha fazla sigara dumanı kadar duman soluyabileceğini belirtti. Yeşilay Haftası vesilesiyle nikotin bağımlılığı ve sigara-nargile kullanımı üzerine açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Toprak, yalnızca tek kullanımdan bile bağımlılık riskinin artabileceğini ifade etti.
Fiziksel ve psikolojik bağımlılık konusunda yapılan açıklamada, nikotinin beyinde dopamin salgısını tetikleyerek mutluluk ve ödül hissi yarattığı; zamanla tolerans gelişimine ve daha fazla maddeye ihtiyaç duyulmasına yol açtığı belirtildi. Yoksunluk belirtileri arasında huzursuzluk, sinirlilik ve odaklanma güçleşmesi gibi durumlar yer alır. Psikolojik bağımlılık ise günlük rutinin bir parçası haline gelen içme alışkanlığıyla ilişkilendirilir ve bu durum, kahveyle veya stres anlarında sigara içme gibi eşleşmeler yaratabilir.
Tütün salgını başlığıyla Dünya Sağlık Örgütü’nün tütün kullanımını şimdiye kadar karşılaştığımız en büyük halk sağlığı tehditlerinden biri olarak nitelendirdiğini aktaran Toprak, yılda milyona yakın ölümün bu kronik bağımlılık nedeniyle meydana gelmekte olduğunu dile getirdi. Ayrıca çocukların tütün dumanına maruz kalma oranlarının da endişe verici boyutlarda olduğuna değindi.
Sigara bağımlılığını anlamak için DSM-5 kriterlerine göre son 12 ay içinde en az iki belirti bulunması gerektiğini ifade eden Toprak, bu kriterleri şu şekilde sıraladı: planlanandan daha fazla veya uzun süre içmek; bırakma girişimlerinin başarısız olması; sigara temini ve içimine harcanan zamanın fazlalığı; güçlü içme isteği; iş, okul veya sosyal hayata müdahale; zararlı etkileri bilinse de devam etmek; tolerans gelişimi; yoksunluk belirtileri.
İlaç tedavileriyle başarı artıyor diyen Toprak, en etkili yaklaşımın davranışsal destek ile ilaç tedavisinin birleşimi olduğunu belirtti. Nikotin replasman tedavisi (NRT) ve bupropion gibi ilaçlar, tedavi sürecinde sıkça kullanılıyor. Tek başına kullanıldığında bırakma oranları genelde %3–%5 civarında iken, farmakolojik destekle bu oran %15–%35’e ulaşabilir; kombine yaklaşımlar bu oranı daha da yukarı taşıyabiliyor.
Relaps normaldir ifadesiyle, tedavi sürecinde nükslerin görülebileceğini ancak bunun tedavinin başarısızlığı anlamına gelmediğini vurgulayan Toprak, sigara bağımlılığının kronik bir hastalık olarak ele alınması gerektiğini belirtti. En etkili yaklaşım, ilaç tedavisi ve davranış terapisini birlikte uygulamaktır.
Bir nargile seansının bedeli olarak nargilenin sigaraya göre daha zararlı olabileceğini söyleyen Toprak, bunun temel nedenlerini üç başlıkta özetledi: kömürle yakılan nargilede karbonmonoksit ve diğer toksik maddelerin daha yoğun şekilde solunması; uzun oturma süreleri nedeniyle çok daha fazla duman çekilmesi; ağızlık paylaşımı nedeniyle enfeksiyon riskinin artması. WHO’nun bir nargile seansının, bir kişinin 100 veya daha fazla sigara dumanı kadar duman solumasına yol açabileceğini ifade ettiği hatırlatıldı. Ayrıca suyun filtreleyici etkisinin sınırlı olduğuna dikkat çekildi.
Önleyici adımlar kısmında ise gençleri sigaraya başlamadan korumanın hedef olduğuna vurgu yapıldı. Ailelerin bilinçlendirilmesi, sigara bırakma polikliniklerine kolay erişim, eğitimler ve farkındalık çalışmaları, okullarda destekleyici programlar ve medya kampanyaları gibi önleyici stratejilerin önemine değinildi. Erken yaşta sigaraya başlamanın önüne geçmek için devlet politikaları ile toplumsal farkındalık çabalarının bütünleşmesi gerektiği belirtildi. Gençlere yönelik psikolojik destek, stres ve kaygı ile başa çıkma becerilerinin öğretilmesi de önerildi.
Kaynak: Beyaz Haber Ajansı (BYZHA)
Leave a Reply