Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Cumali Aydın, piromani ve yangın çıkarma davranışlarını ayıran farklar ile erken belirtiler ve tedavi yöntemlerini paylaşırken, bu bozukluğun dürtüleri kontrol etmekte zorlanma temelli bir bozukluk olduğunu vurguladı. Piromanlar, yangın çıkarma dürtüsünü bastıramazlar. Uzmanın ifadelerine göre tanı koyarken, birden çok kez kasıtlı yangın çıkarmak, öncesinde yoğun gerginlik veya heyecan yaşamak, yangın anında ya da sonrasında rahatlama veya haz duymak gibi belirtiler aranır; ayrıca yakalanan bu davranışın başka bir psikiyatrik durumla açıklanamaması gerekir. Örneğin, bir gencin “içimdeki sıkışma kibriti yakınca geçiyor” sözü, piromaniyi düşündürse de kesin tanı yalnızca uzmanlar tarafından konulur.
Travmalar yangın çıkarma riskini artırabilir, ancak her çocuk piromani değildir. Aydın, yangın çıkarma davranışının tek başına piromani olmadığını; kaza, çıkar sağlama, ideolojik amaçlar veya öfke gibi nedenlerle de görülebileceğini belirtti. Piromani ile bu amaçlar arasındaki farkı vurgulayarak, gerçek piromaniyı yalnızca bu davranışın haz kaynağı olarak görülmesini gerektiğini ifade etti. Gençler üzerinde yapılan araştırmalar, aile içi çatışma, ilgisiz ebeveynlik, gözetim eksikliği ve travmatik yaşantıların yangın çıkarma riskine katkıda bulunabileceğini gösterse de, bu tür durumların tüm çocuklarda piromaniye yol açmadığını belirtti.
Bu davranışlar piromaniye işaret ediyor olabilir! Türkiye verilerine göre yangın çıkarma çoğunlukla 18–29 yaş arası erkeklerde görülebilir; ancak piromani tanısı son derece nadirdir. Kundaklama suçundan hüküm giymiş kişilerin sadece yaklaşık %3’ünün piromani kriterlerini karşıladığına dikkat çekildi. Erken işaretler ise şu şekilde tanımlandı: ateşe ve yangınlara aşırı ilgi, küçük çaplı ateşler yakma arzusu, yangın öncesi huzursuzluk, sonrasında ise rahatlama hissi; ayrıca yangınları çıkar sağlama veya mesaj verme amacıyla kullanmama.
Aileler ve öğretmenler için uyarı sinyalleri arasında çocuğun gizlice kibrit ya da çakmak taşımak, eşyalarında yanık kokulu materyaller bulundurmak, sık sık küçük ateşler yakmak ve yangın sonrası “içim ferahladı” sözlerini kullanmak gibi davranışlar yer alır.
Tedavinin temeli terapiyle atılır. Piromani için özel bir ilaç olmadığını belirten Aydın, tedavinin esas olarak psikoterapiye dayandığını söyledi. Bilişsel davranışçı terapi, dürtüyü fark etme ve geciktirme teknikleri ile yangın güvenliği eğitimi gibi yöntemleri içerir. Aile temelli programlar, aileyle bütünleşik çalışmaları kapsar ve çoğunlukla çocuk ile ergenleri içerir. Multisistemik terapi ise çocuk, aile, okul ve sosyal çevreyi bir arada ele alır ve riski azaltmada etkin bulunmuştur. Bazen depresyon veya kaygı gibi eşlik eden durumlarda ilaç desteği de düşünülür; antidepresanlar veya naltrekson gibi seçenekler vaka bazında değerlendirilir. Tedavinin süresi kişiye göre değişir; genellikle birkaç ay yoğun terapi ile başlayıp uzun süreli takip ile devam eder. Erken fark edilip aile-uzman işbirliği kurulduğunda başarı oranı önemli ölçüde yükselir.
Leave a Reply