Safevi İmparatorluğu’nun çöküşü: Kırılgan ittifakların sonu

Safevi İmparatorluğu’nun çöküşü: Kırılgan ittifakların sonu

Bir imparatorluk nasıl çöker? Safevilerin son yüzyılına dair yeni bir okuma, tarihçilerin yerleşik anlatısını sorguluyor. Rudi Matthee’nin kaleme aldığı ve Aykut Mustak’ın Türkçeye kazandırdığı “Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü”, VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY) tarafından okurlarla buluşturuluyor.

Kitap, Safevi çöküşünü basit bir yozlaşma hikâyesine indirgemiyor. Bunun yerine devlet, toplum, ekonomi ve askerî yapı arasındaki tarihsel kökleri olan gerilimleri merkeze alıyor. Böylece yalnızca Safevi hanedanının sonu değil, İran tarihinin sonraki iki asrını belirleyen krizlerin kökenleri de ele alınıyor.

Tarihçiler uzun süredir Safevi İmparatorluğu’nun gerileme ve çöküşünü, son asırdaki siyasi durgunluk, saraydaki yozlaşma ve ahlaki çözülmenin kaçınılmaz sonucu olarak değerlendiriyor. Matthee ise bu yerleşik anlatıya karşı çıkıyor.

Kırılgan bir ağ olarak Safevi düzeni

Matthee’ye göre gerileme, doğrusal bir hikâyeden çok; coğrafi kırılganlıklar, aşiret yapıları, sınırlı ekonomik imkânlar, saray siyaseti, taşra güçleri ve askerî-mali tercihler arasındaki hassas dengelerin karmaşık bir etkileşimi. Safevi düzeni de merkezî ve yekpare bir yapı olmaktan çok, sürekli müzakere edilen kırılgan ittifaklar ağı olarak karşımıza çıkıyor.

Bu ağ, on yedinci yüzyılın sonlarına doğru siyasal birliğini sürdürme kapasitesini kaybediyor ve imparatorluk parçalanmaya başlıyor.

Şahın sarayına kapanması

Sarayına kapanan ve giderek taşradan kopan şah; merkez ile eyaletler arasındaki bağların zayıflaması, ordunun ihmal edilmesi, kısa vadeli para politikaları, hizipçilik ve yolsuzluk karşısında etkisiz kalan yönetimle birlikte mevcut yapısal sorunları daha da derinleştiriyor.

Sonuçta Safevi İran’ı, sınırlarını Osmanlı ve Afgan baskılarına karşı savunamayacak kadar zayıflamış bir askerî yapı ile krizi yönetmekte zorlanan bir merkezî idare arasında sıkışıp kalıyor.

1722: Dramatik sonuç

Afgan kabilelerinin 1722’de Isfahan’a girmesi, bu uzun birikimin dramatik sonucu olarak ortaya çıkıyor.

Kitabın yaklaşımı

Kitap, Safevi çöküşünü tek bir nedene bağlamadan, devlet, toplum, ekonomi ve askerî yapı arasındaki tarihsel gerilimler üzerinden yeniden ele alıyor. Okur için bu yaklaşım, yalnızca bir hanedanın sonunu değil, İran tarihinin sonraki dönemlerini şekillendiren krizlerin köklerini anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunuyor.

Yazar hakkında

Rudi Matthee, University of Delaware’de John and Dorothy Munroe Distinguished Professor of History unvanıyla görev yapıyor ve Orta Doğu tarihi dersleri veriyor. Araştırmaları erken modern İran, Safeviler ve Basra Körfezi tarihi üzerine yoğunlaşıyor. Safevi İran’ında ticaret, iktisat, siyaset, gündelik hayat ve imparatorluk krizleri üzerine çalışmalarıyla alanın önde gelen isimleri arasında yer alıyor.

Başlıca eserleri arasında, Safevi İran’ında ipek ticaretinin kamu maliyesi, dış ticaret ve siyasal yapıyla ilişkisini inceleyen The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730 ile İran tarihinde keyif verici maddeler ve tüketim kültürü üzerine The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900 bulunuyor. Matthee ayrıca The Safavid World derlemesinin editörü olup Safevi ve Kaçar İranı üzerine çok sayıda makale yayımlamıştır. Association for the Study of Persianate Societies’in başkanlığını yürütmüş ve çeşitli uluslararası kitap ödülleri kazanmıştır.

Künye

Yayınevi: VBKY
Kategori: Tarih
Kitabın adı: Safevilerin Gerilemesi ve Isfahan’ın Düşüşü
Yazar: Rudi Matthee
Türkçesi: Aykut Mustak
Proje Editörü: Dr. Mehmet Yılmaz Akbulut
Kapak Görseli ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan
Son Okuma: Mehmet Selim Temel
Sayfa Sayısı: 376

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

Tepki Ver
Haber Merkezi Yönetici Tüm Yazılar

Kullanıcıya ait herhangi bir sosyal medya veya iletişim bilgisi bulunmamaktadır.

20636 Yazı

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir