Serbest Bölgeler: Stratejik Yatırım Ortamında Türkiye İhracatının Güçlü Sıçrayışı

Serbest bölgeler, kurucu ve işletici firmaların ihracata odaklı üretim yapan yerli ve yabancı işletmeler için dünya standartlarındaki hizmetleri sunarak Türkiye’nin stratejik yatırım merkezleri haline geldi. Ocak ile Ağustos arasındaki döneme bakıldığında, serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmaların ülke ortalamasının dört katına yakın bir ihracat geliri elde ettiği görülüyor.

Bu bölgeler, yüksek verimlilikleriyle Türkiye ihracatında öne çıkıyor. 8 aylık veriler ve 2024 yılının tamamı için ulaşılan rakamlar, bölgelerdeki firmaların ülke genelindeki ihracatçı firmalara kıyasla daha güçlü bir performans sergilediğini gösteriyor. Ocak-Ağustos döneminde serbest bölgelerden ihracat toplamı yaklaşık 8,2 milyar dolar olarak kaydedildi; bölgelerde faaliyet gösteren yaklaşık 2 bin firma düşünüldüğünde firma başına düşen ihracat yaklaşık 4,1 milyon dolar oluyor. Türkiye’nin toplam ihracatı ise bu dönemde 178,1 milyar dolar olarak gerçekleşti. TIM verilerine göre ülke genelinde yaklaşık 150 bin ihracatçı firma bulunduğu için firma başına düşen ihracat geliri yaklaşık 1,1 milyon dolar olarak hesaplanıyor ve bu da serbest bölgelerdeki firmaların Türkiye ortalamasından dört kat daha yüksek bir performansa işaret ediyor.

Serbest Bölge Modeli ve Stratejik Konumu Rekabet Avantajı Sağlıyor SEBKİDER Başkanı Yusuf Kılınç, serbest bölgelerin artık sadece üretim alanları olmadığını, ülke ekonomisi için küresel rekabette avantaj sağlayan stratejik yatırım merkezleri olarak konumlandığını belirtiyor. Bölgelerin yatırımcılara sunduğu hızlı üretime geçiş imkanının, sermaye kullanımı konusunda esneklik sağladığını vurguluyor: “Bir ay içinde üretime başlanabiliyor olması, yatırımcı için cazip bir avantaj.”

Başkan Kılınç ayrıca bölgelere sağlanan lojistik altyapının da önemli bir rekabet unsuru olduğunu ifade ediyor. Birçok bölgenin limanlar, havaalanları ve uluslararası kara yollarına doğrudan erişim imkanı sunduğunu belirten Kılınç, vergi teşvikleri ve lojistik avantajların yanı sıra serbest bölgelerdeki firmaların yüksek katma değerli üretim ve Ar-Ge yatırımlarını daha kolay yönelttiğini dile getiriyor. Bu durum, bazı serbest bölgelerin ileri teknoloji üretim merkezi olarak konumlanmasını sağlarken ihracat değerinin kilogram başına 8,5 doların üzerine çıktığına değiniyor.

İhracatta Güçlü Artış, İç Pazarda Düşüş Veriler, dış pazara yönelimin hızlandığını gösteriyor. Serbest bölgelerden dış pazara yönelik satışlar 2020 yılında 7,7 milyar dolar iken 2024 sonunda 11,99 milyar dolara ulaşmış; bu artış yüzde 55,2 olarak kaydedilmiş durumda. Buna karşılık iç pazara yapılan satışlar aynı dönemde yüzde 11,6 azalarak 4,18 milyar dolardan 4,18 milyar dolara gerilemiştir. İç pazardaki KOBİ’lerden yapılan alışlar ise büyüme göstermiş; 2020 yılında 2,57 milyar dolar olan hacim, 2024 sonunda 3,61 milyar dolara yükselerek yüzde 23 artış kaydetmiştir. Bu veriler ışığında SEBKİDER Başkanı Kılınç, küresel pazarlarda büyümeye odaklanan serbest bölgelerin, hammadde ve yarı mamul tedariğinde ülke içindeki KOBİ’lerle ticaretlerini güçlendirdiğini vurguluyor. Türkiye’nin serbest bölgeleri, firma başına düşen ihracat rakamları ve küresel tedarik zincirlerindeki rolüyle ülke ihracatının stratejik üsleri olarak öne çıkıyor ve uygun teşviklerle kapasitenin daha da hızla artabileceğini işaret ediyor.

Yönü itibariyle ticari akışlardaki değişimler (1.000$) Türkiye’den SB’lere: 2020’de 2.573.562; 2024’te 3.617.399; SB’den Yurt Dışına: 2020’de 7.727.313; 2024’te 11.993.086; Yurt Dışından SB’lere: 2020’de 7.028.256; 2024’te 7.901.228; SB’lerden Yurt İçine: 2020’de 4.728.935; 2024’te 4.179.720. Kaynak: Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü.

Ocak-Ağustos Dönemi Türkiye ve SB’lerde Firma Başına İhracat Geliri Kaynak: BYZHA; Türkiye’nin ihracat tutarı 178.1 milyar dolar, firma sayısı 150.000; Serbest Bölgeler için ihracat tutarı 8,2 milyar dolar ve firma sayısı 2.000; firma başına düşen ihracat 4,1 milyon dolar.