Travmatik Belleğin Günlük Yaşama Etkileri: Beynin Olayları Yeniden Yaşatma Mekanizması

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Gül Eryılmaz, travmatik anıların günlük yaşam, ilişkiler ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerini aktarırken, travmanın anıların işlendiği süreçleri nasıl bozduğunu açıklıyor. Travmatik anılar geçmiş olarak kodlanamaz; tetiklendiğinde beyin olayları yeniden yaşar! Bu durum, yaşanan olayın duygusal bellek üzerinde zaman damgası bırakmasıyla yakından ilişkilidir. Hipokampus, olayları işlerken bu olay ne zaman olmuştu? sorusunu kaydeder ve duygusal yükü ağır olan anılar, yüzeyde bellek oluşturmadan örtük bellekte kalabilir. Böylece benzer durumlar karşısında kişi bugün bu olayı yaşıyormuş gibi hissedebilir.

Travmatik bellek kişinin kendisiyle ve dünyayla olan ilişkisini olumsuz yönde etkiler. Prof. Dr. Eryılmaz, günlük hayatta aşırı tepkiler, tahammülsüzlük, sese karşı aşırı duyarlılık ve beklenmedik seslere karşı çarpıntı ya da sıçrama gibi tepkiler görülebildiğini ifade ediyor. Bunun yanında olumsuz benlik ve dünya betimlemeleri, sebepsiz anksiyete atakları, bedensel yakınmalar ve açıklanamayan ağrı bozuklukları da sık rastlanan belirtiler arasındadır. Bu durum, kişinin işlevselliğini zayıflatır ve ilişkilerde bozulmalara yol açabilir; bazı durumlarda depresif belirtiler veya kendine yönelik tekrarlayan hatalı davranışlar ortaya çıkabilir.

Duygusallık, travmatik belleğin önemli bir göstergesidir. Posttravmatik stres bozukluğunun (PTSD) da travma sonrası oluşan bir ruh sağlığı sorunu olarak not edildiğini belirten Prof. Dr. Eryılmaz, PTSD çerçevesinde de travmatik bellek görülebileceğini vurguluyor. Bu bellek bozukluğu, özel tedaviyle birlikte EMDR gibi psikoterapi yaklaşımları ve gerekirse ilaç tedavileriyle ele alınır. Çocukluk döneminde yaşanan travmalarda kişinin kendisini duygusal olarak nitelendirmesi, duygularını ön planda tutması ya da “aklımı kullanmam” şeklinde bir benzetmeyle ifade edilebilecek durumlar, travmatik belleğin bir belirtisi olarak değerlendirilebilir.