Türkiye’de NEET Gençleri: Profil, Zorluklar ve Önerilen Politika Çözümleri

NEET gençlere dair saha bulguları

İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin yürüttüğü ve TÜBİTAK destekli araştırma, Türkiye genelinde 29 ilde 18-29 yaş arasındaki 2.403 gençle yüz yüze yapılan görüşmelerle zenginleştirildi. Çalışma, gençlerin iyi olma hallerini pek çok boyutta ele alırken, maddi durumdan sağlık ve psikososyal iyilik haline kadar farklı dinamikleri bir araya getiriyor.

Çalışma süreci, İstanbul ve Çukurova’da derinlemesine görüşmeler ile politika geliştirme çalıştaylarını kapsıyor. Projenin kapanış toplantısında mevcut bulgular sunuldu ve öne çıkan veriler, gençlerin işgücü piyasasındaki konumuna odaklandı.

Kadınlar, aile içi sorumluluklar nedeniyle işgücünün dışında kalabildiğini gösterecek büyük farklarla karşılaşıyor. Araştırmaya katılan 18-29 yaş arasındaki gençlerin yaklaşık yarısı çalışıyor, geriye kalanlar ise istihdam dışı konumda. Kadınlarda istihdam oranı erkeklere göre belirgin biçimde düşük ve NEET olma riski de erkeklere göre yaklaşık 2,5 kat daha yüksek görünüyor. Aile yükümlülükleri, bu farkın temel itici gücünü oluşturuyor.

İşe girerken tanıdıklar belirleyici bir faktör olarak, gençler iş bulma sürecinde formal kanalların tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Yaklaşık yarı yarıya bir paylaştığımız bir tablo halinde, iş bulma çoğunlukla arkadaşlar veya akrabalar aracılığıyla gerçekleşirken, dijital platformlardan işe ulaşma oranı ise çok sınırlı kalıyor.

Çalışma koşulları mikro ve küçük ölçekli işletmelerde yoğunlaşıyor; çoğu genç 50 kişiden az çalışanı olan yerlerde çalışıyor ve hizmet sektörü pozisyonlarında yoğunlaşıyorlar. Uzun çalışma saatleri yaygın; bazıları günde 9 saatin üzerinde çalışırken haftanın altı günü çalışması da görülüyor. Bu tablo, gençler arasında ücret dağılımı ve çalışma şartları ile ilgili kaygıları güçlendiriyor.

Gelirler ve borçlar gençler, ayda 27 bin TL’nin altında kazanç elde ediyor; borçlar geniş bir kitlenin üzerinde baskı kuruyor. Gelir yetersizliği, bazı katılımcıların ihtiyaçlarını karşılayamama hissini derinleştirirken, borç yapıları çeşitli kalemlerden oluşuyor.

Eğitimden umudun kırılışı gençler arasında eğitim ile istihdam arasındaki bağa güven azalıyor. Eğitimlerin yaşamlarını nasıl etkilediğine ilişkin inançlar düşüktü ve bu durum, iyi bir iş bulacağı yönündeki beklentiyi zayıflatıyor.

Gelecek kaygısı ve yurtdışına yönelim eğitim ve mevcut ekonomik yapıdan umudunu kesen gençler, daha iyi iş olanakları amacıyla yurtdışına yönelme eğilimini taşıyor. Ancak, bu niyetin somut adımlara dönüşmesi sınırlı görünüyor ve gençler arasında net bir plan henüz oluşmuş değil.

Psikososyal durum ve günlük yaşantı gençler arasında uyku sorunları, yorgunluk ve mutsuzluk gibi belirtiler yaygın. Bu durum, özellikle işsiz gençlerde daha belirginleşiyor ve psikolojik tükenmişlik riski artıyor.

Siyaset ve sivil katılım gençler siyasete oy vererek katılım gösteriyor olsa da siyasi parti üyeliği ve organize STK üyeliği düşük. Bireysel eylemler, boykot ve çevrimiçi protestolar gibi esnek katılım biçimlerini tercih eden gençler, kurumlara karşı artan bir yabancılaşma yaşıyor.

NEET olmanın tükenmişlik etkisi derinlemesine mülakatlar, NEET olma hali ile eğitimden sınav kaygısına, beklemede kalmanın zorluklarına dikkat çekiyor. Bu dönem, gençlerin aidiyet duygusunu zedeleyen uzun iş arama süreçleri ve bakım yükleriyle belirginleşiyor.

Politika önerileri ekibin belirlediği tavsiyeler, yalnızca gelir desteklerini değil, sanatsal, sportif ve kültürel etkinliklere erişimi de güvence altına alması gereken bir destek paketini içeriyor. Eğitim sisteminin ise beceri ve deneyim odaklı bir yapıya dönüştürülmesi talep ediliyor. Bakım yükünün adil biçimde paylaşılması ve gençlerin psikososyal iyilik halini güçlendirecek okul içi rehberlik ile kamusal alanların genişletilmesi gereken adımlar olarak öne çıkıyor.