Türkiye’nin Kadın ve Erkek Nüfusu: Yaşam Süreleri, Eğitim ve İstihdamda Güncel Göstergeler

ADNKS sonuçlarına göre 31 Aralık 2025 itibarıyla Türkiye’nin toplam nüfusu kadınlar ve erkekler arasında neredeyse eşit dengenin yakınında seyrediyor. Kadın nüfusu 43 milyon 32 bin 734 kişi, erkek nüfusu ise 43 milyon 59 bin 434 olarak kaydedildi; bu, kadınların payını %49,98, erkeklerin payını ise %50,02 yapıyor. Yaş dağılımında özellikle 60 yaş ve üzeri grupta kadınların oranı belirgin biçimde artıyor; 60-74 yaş arasında kadınlar %51,9, 90 ve üzeri yaşlarda ise %69,7’ye yükseliyor. Cinsiyete göre yaş grubu dağılımı olarak 2025 verileri bu dengeyi net biçimde ortaya koyuyor.

Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi Hayat Tabloları verileri, doğuşta beklenen yaşam süresinin toplamda 78,1 yıl olduğunu gösteriyor; kadınlarda 80,7 yıl, erkeklerde ise 75,5 yıl. Bu fark, kadınların uzun yaşamından kaynaklanıyor ve 5,2 yıllık bir uçtan söz ettiriyor.

Sağlıklı yaşam süresi açısından bakıldığında 0 yaşından başlayan sürede Türkiye genelinde 57,6 yıl olarak öngörülen değer, kadınlarda 56,3 yıl, erkeklerde 58,9 yıl olarak kayıtlara geçiyor. Böylece erkeklerin doğuşta sağlıklı yaşam süresi, kadınlardan 2,6 yıl daha uzun görünüyor.

Ortalama Eğitim Süresi Ulusal Eğitim İstatistikleri’ne göre 25 yaş üstü nüfusun ortalama eğitim süresi artış gösteriyor. 2011’de 7,3 yıl iken, 2024’te Türkiye genelinde 9,5 yıl oldu; kadınlarda 8,8 yıl, erkeklerde 10,2 yıl olarak belirlendi. Cinsiyete göre eğitim süresi, 2011-2024 değişimi bu eğilimi net biçimde yansıtıyor.

En Az Bir Eğitim Düzeyi Tamamlayanların Oranı 25 yaş ve üzeri nüfusta, 2008-2024 arasında artış eğilimi sürüyor. 2024 yılında toplamda %92,6 olan oran, kadınlarda %88,3, erkeklerde %97,0 olarak ayrıntılı biçimde ortaya çıktı. Cinsiyete göre tamamlanan eğitim düzeyi tablosu 2008’den 2024’e kadar olan farkları gösteriyor.

Yükseköğretim Mezunu Kadınların Oranı 25 yaş ve üstü nüfusta yükseköğretim mezunu olanların oranı 2008’de %7,1 iken 2024’te kadınlarda %23,6, erkeklerde %26,8 olarak kayda geçti. Cinsiyete göre 2024 tabloları bu farkı net biçimde sunuyor.

Annesi Yükseköğretim Mezunu Olanların Payı 2024 yılında annesi yükseköğretim mezunu olan 25+ nüfusun %84,4’ünün yükseköğretim mezunu olduğu belirtiliyor. Bu, ebeveyn eğitim seviyesinin bireylerin eğitim düzeyine etkisini gösteren önemli bir göstergedir.

İşgücüne Katılım ve İstihdam 2024 yılında işgücüne katılım oranı genel olarak %54,2 iken kadınlarda %36,8, erkeklerde %72,0 olarak kaydedildi. Eğitim düzeyi yükseldikçe kadınların işgücüne katılımında artış gözlemleniyor; özellikle yükseköğretim mezunu kadınlarda katılım %68,7 olarak dikkat çekiyor. Ardından kadın istihdamı 2024’te %32,5 düzeyinde; erkeklerde %66,9 olarak belirlendi. Bölgesel farklar da belirgin; TR61 bölgesinde en yüksek, TRC2 ve TRB2 bölgelerinde en düşük kadın istihdamı kaydedildi.

Şiddet ve Eşitsizlik Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması sonuçları kadınların yaşamları boyunca maruz kaldıkları şiddet türlerini ortaya koyuyor. Psikolojik şiddet %28,2 ile en yaygın olan tür olarak öne çıkıyor; ekonomik, fiziksel, ısrarlı takip ve dijital şiddet sıralı olarak izliyor. Şiddetin kaynağına göre dağılımda, yaşam boyu en çok eş/eski eş/birlikte olduğu kişiler tarafından oluşan şiddet görülüyor. Ayrıca yoksulluk riski altında olan kadınların oranı %30,1 olarak ifade ediliyor.

Kadın ve karar alma mekanizmaları 2025 yılı itibarıyla TBMM’de kadın milletvekili sayısı 118 olup, toplam 592 milletvekili arasında kadın oranı %19,9 olarak güncellendi. Yükseköğretimde görevli profesörler içinde kadın oranı %34,9’a yükselirken, doçentlerde bu oran %43,3 olarak kayıtlara geçti. Üst ve orta düzey yönetici pozisyonlarında kadın oranı 2012’den 2024’e kadar %21,5’e çıktı.