Yapay Zekâ Üzerine Uzmanlık Analizi: Kontrol İKazançlar ve Çatışan Noktalar

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve nörobilim alanında uzman olan Prof. Dr. Nevzat Tarhan, yapay zekânın hem potansiyel faydalarını hem de ciddi risklerini değerlendirdi. Aracın kullanımı, amacına bağlı olarak sonuçları belirler; bu, bıçak metaforuyla da ifade edildi, amacında kullanıldığında faydalı olabileceğini, aksi halde zarar verebileceğini vurguladı. Tarhan’a göre yapay zekâ, tarafsız bir alet değildir; kullanım amacı ve niyetiyle şekillenir.

Yapay zekânın psikolojik etkileri konusunda konuşan Tarhan, bu teknolojinin olumlu gelişmeleri desteklerken, özellikle psikolojik alanlarda yanlış yönlendirmelere yol açabileceğini belirtti. İntihar eğilimi olan birinin yapay zekadan yanlış yönlendirilmesi olasılığı, aracın niyet okuma yeteneğinin olmaması nedeniyle yüksek risk taşır. Beyinde ayna nöronlarının rolü ve Zihin Teorisi testlerinin bu eksikliği ortaya koyması, yapay zekânın duygusal ve sosyal beceriler konusundaki yetersizliğini gösteriyor.

Dijital bağımlılık ve dopamin tuzağı Tarhan, dijital platformların dopamin salgısını tetikleyerek “kaydırma etkisi” yarattığını ve bu durumun haz alma eşiğini yükselterek daha fazla kullanım ihtiyacı doğurduğunu açıkladı. Bu durumun kumar bağımlılığında da benzer bir artışa zemin hazırlayabildiğini kaydetti.

Bir araç olarak kullanılmalı, insanın yerini alması gerektiği yönündeki uyarı Tarhan, yapay zekânın mutlaka bir klinisyen ya da uzman tarafından doğrulanması gerektiğini vurguladı. Empati, niyet okuma ve duygusal rezonans gibi yeteneklerin yapay zekâda bulunmadığını hatırlatarak, aracın yanlış yönlendirmelerle zarar verebileceğine dikkat çekti.

Tarhan, direksiyonun bizde olması gerektiğini çünkü yapay zekâya kaptırılan bir sürüşün şizofreniye sürükleyebileceğini dile getirdi. Bu nedenle duygusal yönünü kontrol edebilen kişiler, yapay zekânın potansiyel tuzaklarına karşı daha dirençli olacaklardır.

Gerçeklik algısı ve sanal gerçeklikler Prof. Tarhan, fiziksel, hayal ve rüya gerçekliklerinin yanında yapay zeka gerçekliği olarak adlandırdığı dördüncü bir gerçekliğin giderek zihinlerde tasarlanabildiğini söyledi. Suçlanabilirlik hissiyle falcı benzeri inançlara yönelmek yerine eleştirel düşünceye dayalı bir değerlendirme gerektiğini belirtti.

Yankı odası ve yalnızlık paradoksu İddiaya göre dijital ortamlar, bireyleri kendi yankılarıyla konuşmaya iterek yalnızlığı artırabilir ve arayış içinde oldukları derin bağları azaltabilir. Bu durum yalnızlık paradoksu olarak adlandırılıyor.

Dikkat ve zaman yönetimi Yapay zekâ, dikkat katili olarak tanımlanıyor; çoklu görevlere yönlendirme yoluyla derinleşmeyi engelliyor ve zaman tuzağı yaratarak özellikle gençler için özgürlük hissini esareye dönüştürebiliyor.

Yeni kimlikler ve duygusal zeka eksikliği Yapay zekâ, bireylerin kimliklerini yeniden şekillendirebiliyor ve duygusal zeka üzerinde etkili olabiliyor. İnsan ilişkilerinde sözlü olmayan iletişimin önemli rolü varken, yapay zekâ yalnızca bilgi aktarımı sağlar ve bu da duygusal aktarımı zayıflatabilir.

Öğrenilmiş otizm ve dijital iz Tarhan, dijital platformlarla etkileşimde aşırı bağımlılık halinde duygusal ve sosyal iletişim becerilerinin baskılandığını, bazı kişilerin tek bir alanda yoğunlaşarak sosyal hayatta yalnız kalabileceğini belirtti. Dijital izler ise gelecekte bireyleri karşısına çıkarabilir.

Kalabalıkta yalnızlık küresel bir sorun Tarhan, kalabalıklar içinde bile hissedilen yalnızlığın günün en büyük meselelerinden biri olduğuna işaret ederek, sahte bir sosyal etkileşimin derin bağlar kurmayı engellediğini ve güven duygusunu zayıflattığını ifade etti.

Yapay zekâya maruziyet ve güvenlik Stresin bireyler üzerinde farklı etkileri olduğuna dikkat çeken Tarhan, yapay zekâya aşırı maruz kalmanın bazı kişilerde yalnızlık tuzağına, bazılarında ise fiziksel ve psikolojik sorunlara yol açabileceğini söyledi.

Dozaj ve kontrol Yılan zehri gibi olan yapay zekânın dozunda kullanıldığında faydalı olabileceğini, aşırıya kaçıldığında zararlı hale geldiğini belirtti. İç disiplin ve kendi duygularını yönetme yeteneğinin bu süreçte belirleyici rol oynadığını vurguladı.

İstikrarlı bir güvenlik yaklaşımı olarak, algoritma şeffaflığı ve etik standartların gözetimi gerektiğini söyleyen Tarhan, gizli algoritmaların yönlendirmelerinin büyük risk oluşturduğunu belirtti.

Eğitim ve AI’ya yaklaşım Üniversitelerdeki yaklaşımını paylaşan Tarhan, yapay zekânın tamamen yasaklanmasının doğru olmadığını, öğrencilerin kaynaktan aldıkları bilgiyi kendi düşünceleriyle birleştirmelerinin teşvik edilmesi gerektiğini ifade etti. Yapay zekâ roman yazamaz; ancak taslak ve yardımcı içerik sunabilir.

Asistan, kaptan değil Tarhan, yapay zekânın asistan olarak kalması gerektiğini, ancak karar verici konumun insanlarda kalmasının hayati olduğunu belirtti.

Bu konuyla ilgili ayrıntılı görüşler ve örnekler, Beyaz Haber Ajansı (BYZHA) kaynaklı olarak paylaşılmaya devam ediyor.