Yoğun Yapay Zeka Sohbet Robotlarının Psikolojik Etkileri ve Güvenli Kullanım Rehberi

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, yapay zekâ sohbet robotlarının toplumda giderek daha fazla yer edinmesini, olası zihin sağlığı üzerindeki etkilerini ve riskli kullanıcı gruplarını ele aldı. Özellikle sohbet robotlarının nasıl çalıştığını ve dil modellerine dayandığını açıklayan Çetin, bazı araştırmaların yapay zekâ ile psikoz arasındaki bağ hakkında tartışmaları gündeme getirdiğini belirtti. Sohbet robotu kullanımı tek başına ruhsal hastalığa yol açmaz ifadesiyle, mevcut kanıtların çoğunlukla vaka raporları ve klinik gözlemlerden ibaret olduğunu vurguladı.

Günümüzde yüzlerce milyon kişinin bu tür sistemleri bilgi edinme, sohbet veya duygusal destek için kullandığını aktaran Çetin, genç yetişkinler arasında da yapay zekâya yönelinmenin yaygın olduğuna dikkat çekti. Ancak yoğun ve uzun süreli kullanımın mevcut ruhsal hassasiyetleri tetikleyebileceği endişesi bulunduğunu belirten hekim, bazı klinik gözlemlerin sanrısal düşünce veya gerçeklik algısında bozulma gibi belirtilerin artabileceğini ifade etti. Antropomorfizm ve uzun süreli etkileşimler gibi durumların da, kullanıcıların yapay zekâyı insan gibi algılamasına veya ona bilinç atfetmesine yol açabildiğini açıkladı.

Çetin, sohbet robotlarının insan gibi düşünmediğini ve bilinç sahibi olmadığını yeniden vurgulayarak şöyle konuştu: “Bu sistemler, büyük veri üzerinden öğrendikleri dil kalıplarını kullanarak en olası yanıtı üretir. Yanıtların doğruluğuna bakmaksızın konuşmayı sürdürmeye çalışırlar.” Bunun sonucunda, karşı tarafın fikrini onaylayan yanıtlar verilmesi ve kullanıcı davranışlarının buna göre şekillenmesi gibi sorunlar görülebilir. Ayrıca bazı modellerin tutarsız veya hatalı yanıtlar verme eğiliminin uzun sohbetlerde artabileceğini belirtti.

Dikkat edilmesi gereken topluluklar arasında psikotik yatkınlığı olan bireyler, yoğun sosyal izolasyon yaşayanlar ve uzun süre yapay zekâ ile iletişim kuranlar yer alıyor. Bu gruplarda, yapay zekâ ile kurulan ilişkinin gerçek sosyal bağların yerini aldığını veya mevcut düşünce kalıplarını güçlendirdiğini ifade eden Çetin, bu durumların dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı.

Yapay zekâ teknolojilerinin tamamen zararlı olmadığını belirten Çetin, doğru biçimde tasarlanmış ve sınırları belirlenmiş sistemlerin ruh sağlığı üzerinde fayda sağlayabileceğini söyledi. Ancak şu temel noktaların asla unutulmaması gerektiğini yineledi: Yapay zekâ bir insan değildir; düşünmez, hissetmez ve profesyonel klinik değerlendirme yapamaz. Ruh sağlığı konularında profesyonel destek hayati önem taşır ve yapay zekâ sistemleri profesyonellerin yerini tutamaz. Uzun ve yoğun sohbetler gerçek sosyal ilişkilerin yerini almamalı; gerçek ilişkiler korunmalıdır. Aile, arkadaşlar ve profesyonel destek ağları ise temel yapı taşlarıdır. Şüpheli belirtiler ortaya çıkarsa derhal yardım aranmalıdır. Ayrıca gerçeklik algısında bozulma veya yoğun yapay zekâ bağımlılığı gibi durumlarda bir uzmana başvurmak kritik öneme sahiptir.