Diz Protezi: Yaşlanan Eklemde Son Evre Tedavi ve Robotik Destekli Yaklaşımlar

Yaşlanmanın ve sık yaşanan kırıklar, eklem enfeksiyonları ile doğuştan gelen sorunlar, eklem kıkırdağını zamanla aşındırıyor. Bu hasar yüzünden dizde ortaya çıkan şiddetli ağrı, günlük yaşamı karartabiliyor ve yürümeyi bile zorlaştırabiliyor. Acıbadem Kadıköy (Dr. Şinasi Can) Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Selami Çakmak, diz protezi cerrahisinin, eklem kıkırdağı ileri düzeyde zarar gördüğünde uygulanabilir güvenilir bir tedavi seçeneği olduğunu anlatıyor. 2024 yılına göre dünya genelinde yaklaşık 1,5 milyon, Türkiye’de ise yaklaşık 100 bin kişinin diz protezi cerrahisi olduğuna dikkat çekiyor. Yaşam süresinin uzaması ve obezite gibi etkenlerle protez sayısının artması bekleniyor.

Günümüzde gelişen cerrahi teknikler ve teknoloji, ameliyat başarılarını yükseltiyor; böylece protezlerin ömrü uzuyor ve hastalar günlük yaşamlarına daha hızlı dönüyor. Prof. Dr. Selami Çakmak, diz protezi için yapılacak hazırlık sürecinin hastanın genel sağlık durumu, mevcut hastalıkları, kullanılan ilaçlar ve beklentileri iyi analiz edilerek planlandığını vurguluyor. Ağrısız ve konforlu bir yürüyüş hedefiyle yola çıkılarak, protez seçenekleri iç ve dış kısımdaki kireçlenmelere göre belirleniyor: iç kısımda kıkırdak aşınması varsa yarım diz protezi, her iki tarafı etkileyen durumlarda ise tam diz protezi tercih ediliyor.

Protezler, genellikle metal ve plastik bileşenlerden oluşur ve dizin doğal hareketlerini taklit edecek şekilde tasarlanır. Amacı, aşınmış yüzeyleri temizleyip yerine protezi yerleştirerek ağrıyı azaltmak ve hastaların rahatça yürümesini sağlamaktır. Yapılan çalışmalar, eklem protezi ameliyatlarının ağrıyı azaltmada etkili olduğunu göstermektedir. Ameliyat ileri aşamada gündeme geliyor Hastalar için önce ağrı kesiciler, koltuk değneği gibi destekler ve eklem içi enjeksiyonlar gibi tedaviler uygulanabilir. Ancak eklem hareketi ciddi şekilde kısıtlandığında ve ağrı dayanılmaz hâle geldiğinde diz protezi önerilir.

Yaş sınırlaması yok Genellikle 60 yaş ve üzerinde düşünülse de, her yaş grubuna uygulanabilir; hastanın genel durumu ve beklentileri bu kararı belirler. 60 yaş öncesinde genç hastalarda ise ayrıntılı bir değerlendirme yapılır. Diz protezlerinin ömrü 30-40 yıla kadar uzuyor Protez teknolojisindeki ilerlemeler, tasarım ve sterilizasyon süreçlerindeki gelişmeler sayesinde protezlar daha uzun süre dayanır. Robotik cerrahi, kemik kesimlerinde hassasiyet sağlayarak protez yerleşimini milimetrik düzeyde destekler; böylece operasyon sonrası komplikasyonlar azalır ve protez ömrü uzar. Ancak robotik yöntem yeni olsa da geleneksel yöntemler de hâlen güvenle uygulanmaya devam edilmektedir.

İlk günlerle başlayan iyileşme süreci Ameliyat sonrası hastalar çoğunlukla hafif ağrılar hisseder. Damar yolu ile verilen ilaçlar ve uygun anestezi teknikleri ağrılarını minimize eder. İlk günlerde yürüteç veya koltuk değneği kullanımı yaygındır; yaklaşık 15-20 gün sonra ise desteksiz yürüyüş hedeflenir. Hızlı iyileşme için fizyoterapiye başlanması ve beslenmeye dikkat edilmesi kritik rol oynar; düzenli ilaç kullanımı da iyileşmeyi destekler.