Bir kadının menopoza girişini tanımlayan temel göstergelerden biri, bir yıl boyunca regl olmaması ve herhangi bir lekelenme olmadan dönemin kesilmesidir. Dünya genelinde menopoz yaşı ortalama olarak 50–51 olsa da Türkiye’de kadınlar genellikle 47–49 yaşlarında menopoza adım atabilir. Ancak bazı etmenler bu yaş sınırını birkaç yıl öne çekebiliyor.
Acıbadem Kadıköy Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Cavide Ali, menopoz yaşının en çok aile öyküsü ve genetik faktörlerden etkilendiğine dikkat çekiyor. Ayrıca kanser öyküsü, bazı tedaviler ve bazı cerrahi müdahaleler ile otoimmün hastalıklar da menopozun erken görülmesine neden olabiliyor. Bunlar, menopozun değiştirilemez risk faktörleri olarak değerlendiriliyor.
Yaşlanmayı hızlandıran bazı değiştirilebilir faktörler ise sigara kullanımı, kronik stres ve yetersiz uyku olarak öne çıkıyor. Dr. Cavide Ali, sigara içmenin menopoz yaşını ortalama iki yıl öne çektiğini belirtiyor ve ekliyor: “Sigara ve nikotin yumurtalık dokusunu olumsuz etkileyerek foliküllerin tükenmesini hızlandırır.”
Vücut kitle indeksi ve beslenme konusuna değinen Dr. Ali, çok zayıf olmanın da menopozu erken başlatabildiğini ifade ediyor. Yağ dokusunun yalnızca enerji depolamakla kalmayıp östrojen üretimine katkıda bulunduğunu hatırlatarak, uzun süreli kalori kısıtlamalarının yumurtalık fonksiyonlarını zayıflatabileceğini belirtiyor. Ayrıca kronik stresin yüksek olması, hipotalamo-hipofiz-ovaryan eksini etkileyerek hormon dengesini bozabiliyor ve yumurta rezervinin tükenmesini hızlandırabiliyor.
Uyku düzeni de bu süreci etkileyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. Melatonin salgısının bozulması, üreme hormonlarının dengelenmesini zorlaştırıyor ve düzenli uyku eksikliği, oksidatif stres ve GnRH ritminde bozulmalarla menopoz sürecini erken başlatabiliyor. 2018–2023 yılları arasında yapılan çalışmalar, kaliteli uyku ile erken menopoz arasında ilişki kuruyor.
Beslenme alışkanlıkları ise değiştirilebilir riskler arasında önemli bir yere sahip. Yağlı balık ve baklagil tüketiminin menopoz yaşını geciktirdiği; rafine karbonhidrat tüketiminin ise bu süreci hızlandırabildiği gösterilmiş. Bitkisel proteinler ve yeterli D vitamini alımı, erken menopoz riskinin azalmasına katkıda bulunabiliyor. Antioksidan yönünden zengin sebze ve meyveler, oksidatif stresi azaltıp yumurtalık yaşlanmasını geciktirebiliyor. Buna karşılık yüksek şekerli ve işlenmiş gıdalar hormonal dengeyi bozabiliyor.
Endokrin bozucu kimyasallar (BPA, ftalatlar) plastikte bulunan bazı bileşiklerin östrojen benzeri etkileriyle hormonal geri bildirim mekanizmalarını bozabilir. Bu etki, folikül gelişimini düzensizleştirerek over rezervinin tükenmesini hızlandırabilir. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism çalışmaları, kanda bu toksinlerin yüksek olduğu kadınlarda menopozun daha erken görülebileceğini ortaya koyuyor. Günlük yaşamda plastik kullanımını azaltmak, cam ürünlere yönelmek ve kimyasal maruziyeti sınırlamak bu açıdan önemli.
Kaynaklar ve ek bilgiler için ilgili haber ajansı içeriği referans alınmıştır.
Leave a Reply