Gelir Dağılımı ve Eşdeğer Gelirler: 2025 Türkiye Sonuçları İnceleniyor

Gelir dağılımını etkileyen ana göstergeler, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 sonuçlarında yeniden ele alınmıştır. 2024 yılını referans alan hesaplamalar, hanehalkı gelirlerini eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri üzerinden karşılaştırmaya olanak tanır.

En yüksek eşdeğer kullanılabilir fert gelirine sahip %20’lik grubun toplam gelirden aldığı payı %48,0 olarak kaydedildi; bu pay, bir önceki yıla göre 0,1 puan düşerken en düşük gelir grubunun payı 0,1 puan artışla %6,4’e çıktı.

Sıralı %20’lik gruplar için yıllık dağılım, 2016-2025 aralığında göstergedeki değişimler, 2025 verileriyle güncellendi.

Gini katsayısı, 2025 için 0,410 olarak tahmin edilmiştir. Vergi ve çeşitli transferlerin netleştirilmesini takiben hesaplanan brüt gelir için de Gini değeri farklılıklar göstermektedir: brüt gelirde 0,422; sosyal transferler hariç hesaplanan 0,473; emekli ve dul-yetim maaşlarının hariç tutulduğu durumda 0,420 şeklinde sonuçlar elde edilmiştir. Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dayanarak türetilen dağılım göstergeleri, 2016-2025 aralığında sunulmuştur.

Toplumun en zengin %20’sinin toplam gelir içindeki payı ile en yoksul %20’nin payı arasındaki oran, P80/P20 olarak ifade edilir ve 2025 yılında 7,5 olarak kaydedildi; benzer şekilde en yüksek gelire sahip %10’un payı ile en düşük %10’un payı arasındaki oran olan P90/P10 ise 12,9’a geriledi.

Yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir gelirleri 2025 için 662 bin 414 TL olarak belirlenmiş; Türkiye’nin yıllık ortalama hanehalkı kullanılabilir geliri bir önceki yıla kıyasla %76,7 artmıştır.

Yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri 2025 için 332 bin 882 TL düzeyinde gerçekleşti. 2024’ten 2025’e geçişte toplamda %77,3 artışla bu değer 187 bin 728 TL’den 332 bin 882 TL’ye yükselmiştir.

Tek kişilik hanehalklarında yıllık ortalama eşdeğer gelir 418 bin 025 TL olarak raporlanmıştır. En yüksek eşdeğer gelir, geçen yıla göre 194 bin 166 TL artışla tek kişilik hanehalklarında kaydedilmiştir. Çekirdek aile olmayan ve birden çok kişiden oluşan hanelerde ise farklı aralıklar görülmekte, en düşük ortalama değerler tek çekirdek aileye sahip hanelerde yer almaktadır.

Gelir türleri ve paylar incelendiğinde toplam gelir içinde en yüksek payın maaş ve ücret gelirinden geldiği görülür (yaklaşık %49,7). Ardından müteşebbis gelirleri %18,3 ve sosyal transferler %18,2 ile izlemektedir. Tarıma ilişkin gelir payı ve emeklilik/dul-yetim ödemelerinin sosyal transferler içindeki payları da analizlerin odak noktaları arasındadır.

Eğitim durumuna göre esas iş gelirleri, 2024 ile 2025 arasındaki değişimlerle etiketlenmiş ve en yüksek ortalama esas iş geliri yükseköğretim mezunlarında (566 bin 839 TL) kaydedilmiştir. Lise mezunları 376 bin 932 TL, lise altı eğitimliler 290 bin 323 TL ve herhangi bir okul bitirmemiş olanlarda 183 bin 900 TL olarak hesaplanmıştır. Yıllık artışlar yükseköğretim için %83,0, lise ve dengi için %56,7 olarak belirlenmiştir.

Sektörlere göre esas iş gelirleri incelendiğinde en yüksek ortalama gelir hizmet sektöründe (426 bin 045 TL) ve en düşük tarım sektöründe (237 bin 461 TL) yer almaktadır. En büyük artışlar inşaat sektörü (%79,0) ve hizmet sektörü (%75,8) olarak dikkat çekmektedir. Sanayi ve tarım sektörlerinde de belirgin artışlar gözlemlenmiştir.

İşverenler ve diğer çalışma durumları için yıllık ortalama esas iş gelirleri, işverenler için 1 milyon 204 bin 791 TL olarak kaydedilirken, ücretli maaşlılarda 379 bin 047 TL, kendi hesabına çalışanlarda 348 bin 045 TL ve yevmiyelilerde 186 bin 682 TL olarak hesaplanmıştır. En yüksek artış ücretli ve maaşlılarda (%80,7) gerçekleşirken en düşük artış ise işverenlerde (%49,7) olmuştur.

Bölgesel karşılaştırmalar kapsamında TR51 Ankara bölgesi 449 bin 618 TL ile en yüksek eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine ulaşmıştır. Bunu TR10 İstanbul ve TR31 İzmir takip etmektedir. En düşük bölge ise TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) ile 172 bin 552 TL olarak saptanmıştır.

Gelir eşitsizliği ve bölge bazlı göstergeler açısından P80/P20 oranının en yüksek olduğu bölgeler 8,5 ile TR71 ve 8,3 ile TR61, 8,1 ile TRA2 olarak sıralanmıştır. Son olarak, bir önceki yılın son %10’luk grubundaki fertlerin %68,1’i bu yıl da aynı gelir grubunda kalmıştır; 2024 yılında %19,8’i bir gelir grubundan yükselmiş, %11,4’ü ise gerilemiştir.

İstihdam ve faaliyet durumu açısından 2024 yılında işsiz olan fertlerin %38,7’sinin 2025 yılında çalışmaya başladığı gözlemlenmiştir. Faaliyet durumundaki değişimler, 15-64 yaş aralığında da raporlanmıştır.