Girişimlerin Dış Ticaret Dağılımı ve Sektörel Payları 2024 Analizi

Girişimlerin ihracat ve ithalat payları, büyük ölçekteki işletmelerin ağırlıklı etkisiyle şekilleniyor. 2024 yılında dış ticarette toplam 179 bin 673 girişim ihracat yaparken, 318 bin 603 girişim ithalat gerçekleştirdi. Eşleşme süreci sonunda ihracat ve ithalat yapan girişimlerin yaklaşık tamamının bilgilerine ulaşılmış olup, bu girişimler ülke ekonomisinin ihracat ve ithalat hareketlerinin kayda değer bir bölümünü temsil etti.

İhracatta mikro ölçekli girişimler olanlar (1-9 çalışan) toplam ihracatın %18,8’ini üstlenerek tüm ihracat yapan girişimlerin %75,6’sını oluşturdu. İhracatta diğer ölçeklerdeki paylar ise şu şekilde dağıldı: 10-49 çalışanlar için %17,5; 50-249 için %19,2; 250+ çalışan için ise %44,4. İthalatta da mikro ölçekli girişimler toplam ithalatın %11,1’ini gerçekleştirdi. 10-49 çalışanlılar %11,7 ve 50-249 çalışanlılar %18,5 paya sahip oldu. 250+ çalışanlı büyük ölçekli girişimler ise %58,7 payla en büyük paya sahip olurken toplam ithalat yapan girişimlerin %1,1’ini oluşturdular.

İhracatın yarısından fazlası sanayi sektörü tarafından yürütülüyor. Ana faaliyet neticesinde ihracatın %56,5’i, ithalatın %47,3’ü sanayi alanında faaliyet gösteren girişimler tarafından yapıldı. Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracat payı %39,0 ve ithalat payı %38,5 olarak kaydedildi.

Sanayi sektöründeki ihracatın başını 250+ çalışanlı büyük ölçekli girişimler çekerken payı %68,6 olarak öne çıktı. Ticaret sektörü ihracatında ise 1-249 çalışanlı küçük ve orta ölçekli girişimlerin payı %89,0 ile hâkim konumunu sürdürdü. Sanayi sektörü ithalatında ise büyük ölçekli girişimler %80,5 pay ile öne çıkarken, ticaret sektöründe büyük ölçekli girişimlerin payı %29,1, diğer sektörlerde ise %66,2 olarak görüldü.

İhracat ve ithalat paylarının dağılımı 2023 ve 2024 yılları karşılaştırmalı tablo halinde değerlendirildiğinde; sanayi sektöründeki girişimler ihracatta Avrupa Birliği (AB 27) ülkelerine yüzde 47,5 pay ile önemli bir paya sahip oldu. Aynı dönemde sanayi olan girişimler ithalatta AB 27 ülkelerinden %33,6 pay, Diğer Asya ülkelerinden %26,1 pay ve AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinden %17,8 pay aldı. Ticaret odaklı girişimler ise ihracatta AB 27 ülkelerine %35,1, Diğer Asya ülkelerine %29,6 ve AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine %15,9 ile öne çıktı.

İmalat sanayinin ihracatı ise %58,3 oranında imalat sanayi ürünleri tarafından gerçekleştirildi; bu pay, ana faaliyeti sanayi olan girişimler tarafından %96,5’i oluşturan imalat sanayi ürünlerinden oluştu. İhracatta tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünleri %1,9, madencilik ve taşocakçılığı ürünleri %1,2 oranında katkı sağladı. İmalat sanayi ürünleri ithalatında ise %44,8’i ticaret, %44,2’si sanayi, %11,0’ı diğer sektörlerdeki girişimler tarafından yapıldı. Ana faaliyeti sanayi olanların ithalat payı ise %75,8 ile imalat sanayi ürünlerini önceliklendiriyordu.

İlk 500 girişim ihracatın yaklaşık yarısını gerçekleştirdi İhracatın %49,8’i ilk 500 girişim tarafından, ithalatın %64,6’sı da aynı grup tarafından yapıldı. En çok ihracat yapan ilk 5 girişimin toplam ihracat içindeki payı %8,5, en çok ithalat yapan ilk 5 girişimin payı ise %13,8 olarak belirlendi.

Sanayi sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin payı sanayide %14,4, ticaret sektöründe ise %11,9 olarak kaydedildi. En çok ithalat yapan ilk 5 girişimin sanayi içindeki payı %19,9, ticaret içindeki payları ise %11,9 oldu.

Dış ticarette yoğunlaşma 2024 yılında girişimlerin %71,2’si tek ülkeden ithalat yaptı. İhracatta ise yüzde 37,7 tek ülkeye, yüzde 16,2 iki ülkeye yapılırken, 20 ve daha fazla ülkeye ihracat yapanlar %3,1 ile sınırlı kaldı; bu girişimlerin ihracat içindeki payı ise %57,6 oldu. Dış ticaret yapılan ülke sayısı kategorisinde de girişimlerin payı bu dönemde anlamlı bir yoğunlaşma gösterdi.

Dış ticaret yapan ülkelerin dağılımı ve payları 2024