Bir çocuğun bugün doğduğu ülkenin sağlık ve eğitim olanaklarını temel alarak, 18 yaşına vardığında ulaşması beklenen beşeri sermaye düzeyini ölçen Beşeri Sermaye Endeksi, 0 ile 1 aralığında değerler alır ve 1’e yaklaştıkça gelecekteki üretkenliğin en üst seviyeye çıkacağına işaret eder. Endeksin hesaplanmasında hayatta kalma (5 yaş altı), sağlık ve eğitim olmak üzere üç ana bileşen bulunur.
Bu endeks, Dünya Bankası’nın metodolojisine dayanır ve ülke bazında karşılaştırmalar yapmaya olanak tanır. Türkiye için artık ülke düzeyinin yanı sıra iller düzeyinde de resmi olarak yayımlanan ilk beşeri sermaye göstergesi, politika yapıcılar için yol gösterici bir referans sunmaktadır.
Beşeri Sermaye Endeksi 2023 Yılında 0,690 olarak belirlendi. Önceki yıllara bakıldığında 2021’de 0,693 olan endeks, 2022’de hafif bir artışla 0,696’ya yükselmiş; 2023’te ise %0,9’luk bir düşüşle 0,690 seviyesinde dengelenmiştir.
Endeksin alt bileşenleri incelendiğinde; hayatta kalma oranı 2023 yılında 0,985 olarak gerçekleşmiş ve 2022’ye göre %0,3 azalmıştır. Sağlık bileşeni ise 2023’te %0,2 artışla 0,966 değerini alırken, eğitim bileşeni 2023 yılında %0,8 azalarak 0,725’e gerilemiştir.
AB ile Türkiye karşılaştırması ve il düzeyindeki bulgular— AB üyesi 27 ülkenin 2020 yılında hesaplanan ortalama endeksi 0,730’dur. AB içinde en yüksek değerler Finlandiya (0,796), İsveç (0,795) ve İrlanda (0,793) olarak sıralanırken; Romanya (0,584), Bulgaristan (0,614) ve Slovakya (0,665) en düşük ülkeler arasındadır. Türkiye’nin AB ortalamasının üzerinde kaldığı bir karşılaştırma, uluslararası ölçekli durum tespiti açısından dikkat çekicidir.
İl düzeyinde en yüksek beşeri sermaye endeksi — 2023 itibarıyla Çanakkale, 0,781 ile zirvede yer almıştır. Bunu Antalya (0,761), Erzincan (0,756), Eskişehir (0,755) ve Rize (0,749) izlemektedir. En düşük il ise Şırnak olup 0,599 değerini taşımaktadır; bu illeri Ağrı, Şanlıurfa, Gümüşhane ve Muş izlemektedir.
İllerin 2021-2023 değişimleri kapsamında, beşeri sermaye endeksinin en çok arttığı iller sırasıyla Çanakkale (0,026 puan), Uşak (0,022 puan) ve Siirt/Antalya/Erzincan (yaklaşık 0,017 puan değer artışıyla) olarak kaydedildi. Düşüş yaşayan iller ise Hatay (-0,066), Adıyaman (-0,059), Kahramanmaraş (-0,048), Manisa (-0,024) ve Malatya (-0,022) olarak öne çıktı.
Leave a Reply